{"id":5593,"date":"2012-11-01T21:52:34","date_gmt":"2012-11-01T21:52:34","guid":{"rendered":""},"modified":"-0001-11-30T00:00:00","modified_gmt":"-0001-11-29T21:00:00","slug":"kitaplar-ve-okurlari","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.emresururi.com\/blogs\/sururi\/2012\/11\/01\/kitaplar-ve-okurlari\/","title":{"rendered":"Kitaplar ve Okurlar\u0131"},"content":{"rendered":"

\u015eimdiye kadar kitaplarla (from now on shall be referred in the text as ‘kipat’) olan ili\u015fkim, amiyane tabirle benim isteklerim<\/em> do\u011frultusunda, kati bir \u015fekilde tek tarafl\u0131yd\u0131: e\u011fer bir kitab\u0131 okumak üzere seçmi\u015fsem, o kitab\u0131n bana kendini okutmas\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda pek bir seçene\u011fi olmuyordu. Bazen Faulkner gibi haddimi a\u015fan yazarlar\u0131n kitaplar\u0131na elimi uzatsam da, k\u0131sa bir süre içinde yenilgiyi kabul ediyor ve kitab\u0131n hakk\u0131n\u0131 takdir ederek, "belki bir gün haz\u0131r oldu\u011fumda yine görü\u015fürüz" diyerekten olay mahallinden uzakla\u015f\u0131yordum ama tabii ki daha kitaba ba\u015flarken az çok maceran\u0131n bu \u015fekilde sonuçlanaca\u011f\u0131na dair bir intibam oluyordu.<\/p>\n

Nicedir bir casusluk kitab\u0131 okuyay\u0131m diyordum, John le Carré’\u0131n "So\u011fuktan Gelen Casus"u (The Spy Who Came in from the Cold<\/em>) vard\u0131 akl\u0131mda, onu bulamay\u0131nca bu sene filmi vesilesiyle epey duymu\u015flu\u011fum olan "Tinker Tailor Soldier Spy"a ba\u015flad\u0131m. 
<\/p>\n

Kitap, televizyon kanal\u0131nda yay\u0131nlanan bir filmi izlermi\u015fçesine ilerliyor — bilgisayardan izliyor olsan\u0131z, anlamad\u0131\u011f\u0131n\u0131z bir yerde ba\u015fa sarars\u0131n\u0131z \/ tuvalete gitmeniz gerekti\u011finde durdurursunuz; sinemada olsan\u0131z yok öyle bir \u015fans\u0131n\u0131z, i\u015fte televizyonda sinema ikisinin aras\u0131 bir \u015fey: gönlünüzce durduramasan\u0131z da, ak\u0131\u015f\u0131 s\u0131kl\u0131kla bölen reklamlardan faydalan\u0131p birlikte seyretmekte oldu\u011funuz arkada\u015f\u0131n\u0131za anlamad\u0131\u011f\u0131n\u0131z yerleri sorabilir, ya da tuvalete f\u0131rlayabilirsiniz. Kitap sürekli bir ilerleme halindeydi, duygu ve dü\u015füncelerden çok hareketleri, olaylar\u0131 ve konu\u015fmalar\u0131 aktar\u0131yor, siz de bir voyeur<\/em> edas\u0131yla, kafan\u0131zdaki casus imaj\u0131ndan çok da farkl\u0131 olmayan bir \u015fekilde kap\u0131lar\u0131n aras\u0131ndan, perdelerin arkas\u0131ndan, karanl\u0131k kö\u015felerden gözlüyor gibi hissediyorsunuz. Anlat\u0131m\u0131n anlat\u0131ya dahil olmas\u0131, vaktiyle yeni roman<\/em> (Nouveau roman<\/em>) lalas\u0131nda \u015fa\u015fk\u0131nl\u0131kla tan\u0131k oldu\u011fum \u015fekilde de\u011fil de (orada karakterin ruh haline ba\u011fl\u0131 olarak anlat\u0131m da s\u0131k\u0131c\u0131la\u015f\u0131yor, ak\u0131c\u0131l\u0131\u015f\u0131yor, detaylara giriliyordu, vs…) böylesi bir \u015fekilde idrak ediyor. Kitap bu tür<\/em> i\u015flerde (organize i\u015fler bunlar) i\u015finin ehli olan karakterler aras\u0131nda geçiyor ve sizin de öyle bir okur oldu\u011funuz varsay\u0131l\u0131yor. Konu\u015fmalardan neler olup bitti\u011fini ç\u0131kartt\u0131n\u0131z, ç\u0131kartt\u0131n\u0131z, yoksa kimse sizi durup beklemiyor, önemli yerlerin alt\u0131n\u0131 çizmiyor. \u0130simler, soyadlar, kod isimleri, takma isimler g\u0131rla gidiyor – ya kitab\u0131 okurken yan\u0131n\u0131zda bir de not defteri tutacaks\u0131n\u0131z, ya da dijital versiyonun nimetlerinden faydalan\u0131p, yabanc\u0131 gelen isimlerin cisimlerin önceki bahislerini bulmak üzere geriye dönük arama yapacaks\u0131n\u0131z.<\/p>\n

Kitab\u0131n ana karakteri olan George Smiley, daha ilk görünü\u015fünü takiben tamam\u0131yla karizmas\u0131 çizilmi\u015f, pek tepki vermeyen, sakin ve kitaptaki bir ba\u015fka karakterin deyi\u015fiyle:<\/p>\n

Of all the odd coves he had known, Smiley was the oddest. You thought, to look at him, that he couldn’t cross the road alone, but you might as well have offered protection to a hedgehog.<\/p>\n

(Tan\u0131d\u0131\u011f\u0131 bütün garip adamlar içinde, Smiley en garibiydi. Ona bak\u0131nca, yoldan tek ba\u015f\u0131na kar\u015f\u0131dan kar\u015f\u0131ya geçemeyece\u011fini dü\u015fünseniz de, bunu yap\u0131ncaya kadar bir kirpiye koruma da teklif edebilirdiniz pekala.)<\/em><\/div>\n

Ben çevirmen de\u011filim, tuzum kuru 8). Haz\u0131r al\u0131nt\u0131l\u0131yorken, iki-üç tane yeri daha i\u015faretlemi\u015ftim, onlar\u0131 da yaz\u0131vereyim:<\/p>\n

Bu da Smiley’nin karakteri hakk\u0131nda: <\/p>\n

That one won’t crack, though, Mendel decided with approval; one of your flabby oak trees, Smiley was. Think you could blow him over with one puff but when it comes to the storm he’s the only one left standing at the end of it.<\/div>\n

Bu, edebi yetkinli\u011fe dair: "in Balkan misery."<\/strong> (öncesi, sonras\u0131 pek gerekli de\u011fil ama \u015fu "Balkan misery" laf\u0131… Slav Hüznü<\/em><\/a>, Balkan \u0131zd\u0131rab\u0131<\/em>… a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 olan tamlamalar bunlar, ba\u015fka türlü bir \u015feyler…<\/p>\n

Casus roman\u0131 okudu\u011funuzun ispat\u0131 (aka "\u015feytan ayr\u0131nt\u0131da gizlidir"):<\/p>\n

He would throw them any bone he could think of, sell them if necessary the entire Brixton stable. And all this would be the smokescreen to disguise what seemed to Jim to be his most vulnerable intelligence, since they would certainly expect him to possess it: the identity of members of the Czech end of the Aggravate and Plato networks.
\n    ‘Landkron, Krieglova, Bilova, the Pribyls,’ said Jim.
\n    Why did he choose the same order for their names? Smiley wondered.<\/div>\n

bir de mesela:<\/p>\n

Percy had two wives, Guillam remembered, as Camilla once more flitted through his teeming mind, and both were alcoholics, which must mean something.<\/div>\n

Tarih dersi (bu çok ho\u015fuma gitmi\u015fti okurken, böyle bir olta olay\u0131 olur, okuyucunun 2. Dünya Sava\u015f\u0131 gibi illaki bilece\u011fi bir konuyu al\u0131k o\u011flana "bildirmezsiniz"):<\/p>\n

     ‘I happen to know he was up at Oxford in thirty-eight. Why didn’t he finish? What went wrong?’
\n     ‘I seem to recall there was an interlude round about then,’ said Mr Stroll after another age.
\n     ‘But I expect you’re too young to remember it.’<\/div>\n

Kitap benim gibi da\u011f\u0131n\u0131k bir okuyucu için zorlay\u0131c\u0131 oldu. 1998’di herhalde (1999?), \u0130TÜ’deyim, Norman Mailer furyas\u0131na kap\u0131lm\u0131\u015f\u0131m, darg\u0131n oldu\u011fumuz Emir’den birbiri ard\u0131na Mailer kipatlar\u0131n\u0131 ödünç al\u0131yorum, en son Harlot’s Ghost<\/em>‘u alm\u0131\u015ft\u0131m, o da CIA’de ya\u015fananlara dair bol detayl\u0131, neredeyse belgesel olacak kal\u0131n m\u0131 kal\u0131n bir kitapt\u0131, Norman Mailer’\u0131n ak\u0131p giden, iki günde biten kitaplar\u0131n\u0131n ard\u0131ndan çok fena bir fren olmu\u015ftu. Niye anlatt\u0131m ki ben bunlar\u0131 \u015fimdi ("Ad\u0131m Emre S., hobilerim aras\u0131nda yoklu\u011funda çok kitap okumak vard\u0131r."). Neyse.<\/p>\n

\u0130\u015fte bu giri\u015fin ta en ba\u015f\u0131nda yazm\u0131\u015f oldu\u011fum üzere, hiç beklemedi\u011fim bir \u015fekilde (kulvar fark\u0131 olsa da "dengim" olan) bu kitaptan böylesi tepki görünce, insan psikolojisi uyar\u0131nca, ben de pe\u015finden ko\u015ftum, iyi de ettim. Kitab\u0131 bitirdikten sonra gittim bakt\u0131m (o dala), me\u011fer George Smiley John le Carré’\u0131n (evet, ben "Karr" diye okuyorum), t\u0131pk\u0131 Agatha Christie’nin Hercules Poirot’su gibi demirba\u015f karakteriymi\u015f (bu arada, geçen aylardan birinde y\u0131llardan sonra yine Agatha Teyze’ye bir \u015fans verdim, \u015eark Ekspresi’nde Cinayet<\/em>‘ini okudum bu sefer, yine be\u011fenmedim, art\u0131k bir 10 sene sonra belki yine deneriz Agatha’c\u0131\u011f\u0131mla…). Filmi vesilesiyle AV Club’da George Smiley’i oynayan aslan kaplan Gary Oldman’la bir röportaj vard\u0131<\/a>, onu okumu\u015ftum ç\u0131kt\u0131\u011f\u0131nda, kitab\u0131 bitirince bir kez daha okudum, Oldman’\u0131n yorumlar\u0131 çok ho\u015fuma gitti. Bugün videocuda filmi sordum:<\/p>\n

Ben: Tinker Tailor Soldier Spy’\u0131 ar\u0131yordum…
\nK\u0131z: \u0130ngilizce adlar\u0131ndan bilemem malesef.
\nBen: Ben de \u0130spanyolca’da nas\u0131l gösterildi, onu bilmiyorum. Gary Oldman oynuyor.
\nK\u0131z: Haa, "El Topo" mu?.. "Espía" filmi ("Spy"\u0131n \u0130spanyolcas\u0131)
\nBen: Evet, evet o! "El Topo" ne, yeralt\u0131nda ilerleyen hayvan m\u0131? ("Köstebek mi?" demeye çal\u0131\u015f\u0131yorum)
\nK\u0131z: "Undercover"<\/p>\n

sonras\u0131nda filmin o s\u0131rada d\u0131\u015far\u0131da oldu\u011funu fark ettik, Ece Ariel 2: Denize Dönü\u015f<\/em>‘ü, ben de Hugo<\/em>‘yu (Scorsese’ninki, Tolga Garipo\u011flu’nunki de\u011fil) seçtik. "TinkerTailorSoldierSailorRichmanPoormanBeggermanThief" tekerlemesini ilkokul 3’ten 5’e \u0130ngilizce kitab\u0131m\u0131z olan Look, Listen & Learn!<\/em>den ö\u011frenmi\u015ftik (ve o zaman ö\u011frenilen pek çok \u015fey gibi beyne bir daha ç\u0131kmamak üzere i\u015flendi – kitab\u0131 nette \u015föyle bir aratt\u0131m, akabinde buldum (L.G. Alexander imi\u015f yazar\u0131, Longman yay\u0131nevi), durun al\u0131nt\u0131layay\u0131m ilgili k\u0131sm\u0131 (kitab\u0131n orijinalini hala saklar\u0131m bu arada)).
\n 

\n<\/p>\n

\"\"<\/div>\n

Film, bu arada, Almanya ve birkaç ülkede "Dame, König, As, Spion" ad\u0131yla gösterilmi\u015f<\/a>, Meksika’da "El espía que sabía demasiado" ("Çok \u015fey bilen casus") olarak, \u0130spanya, Türkiye, Fransa, Portekiz, Polonya’da falan filan "Köstebek" anlam\u0131na gelen kelimelerle gösterilmi\u015f. Danimarka, H\u0131rvatistan, Finlandiya, Litvanya, Bulgaristan, S\u0131rplar Almanya’n\u0131n izinden gitmi\u015f, Macarlar büyük ihtimalle sazanlam\u0131\u015flar ("Suszter, szabó, baka, kém"), Japonlar "Uragiri No Saakasu" (Yetkin Japoncamla, "Saakasu’nun Uragiri’si" olarak dilimize çevrilebilir – Google Translate’de epeyce bir debelendikten sonra "Saakasu’nun \u0130haneti"ne kadar ilerleyebildim… Emiiiiiiir? ). Bengü’yle k\u0131sa u\u011fra\u015flar ve uzun kahkahalardan sonra Türkçe’ye "Ali Veli k\u0131rk dokuz casus" ya da "Edi’yle Büdü, \u015eakire Casus" olarak çevrilmesini uygun gördük. \u0130\u015fte böyle, daha yazacakt\u0131m ama mürekkebim bitti.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u015eimdiye kadar kitaplarla (from now on shall be referred in the text as ‘kipat’) olan ili\u015fkim, amiyane tabirle benim isteklerim do\u011frultusunda, kati bir \u015fekilde tek tarafl\u0131yd\u0131: e\u011fer bir kitab\u0131 okumak üzere seçmi\u015fsem, o kitab\u0131n bana kendini okutmas\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda pek bir seçene\u011fi olmuyordu. Bazen Faulkner gibi haddimi a\u015fan yazarlar\u0131n kitaplar\u0131na elimi uzatsam da, k\u0131sa bir süre … Okumaya devam et “Kitaplar ve Okurlar\u0131”<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[4],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.emresururi.com\/blogs\/sururi\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5593"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.emresururi.com\/blogs\/sururi\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.emresururi.com\/blogs\/sururi\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.emresururi.com\/blogs\/sururi\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.emresururi.com\/blogs\/sururi\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5593"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.emresururi.com\/blogs\/sururi\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5593\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.emresururi.com\/blogs\/sururi\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5593"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.emresururi.com\/blogs\/sururi\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5593"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.emresururi.com\/blogs\/sururi\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5593"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}