abaylamak: dikkat etmek
\naç\u0131nlamak: ke\u015ffetmek
\nads\u0131: zamir
\na\u011fd\u0131k: kabahat
\nak töre: ahlak
\nalg\u0131nl\u0131k: a\u015fk
\nboyak: renk
\nbölem: parti
\nbölünsüz: atom
\nbilisizlik: cehalet
\nbu\u011fulu: vapur
\ndurul: devlet
\ndü\u015fsül: hayali
\nertek: masal
\ngörmük: tiyatro
\nkö\u011fük: m\u0131sra
\nöldürüm: cinayet
\nsaz\u0131n: ka\u011f\u0131t
\nsevince: müjde
\ntans\u0131klamak: hayran olmak
\ntapa: ra\u011fmen
\ntellim: daima
\nyanc\u0131k: cep
\nyolu\u011f: fedakarl\u0131k
\nyüz: sebep<\/p>\n
ne zaman birisi gayet ciddi bir biçimde saçmasapan bir uydurma olan "göksel götürgeçli konuksal avrat"\u0131 (ya da türevlerinden birini) kullan\u0131p bilgiç bir \u015fekilde "halk\u0131n kendisine yabanc\u0131 gelen kelimeleri kabul etmeyece\u011fini, sözcüklerin uydurmakla türetilmeyece\u011fini, vesaire vesaire" manal\u0131 söyleve kalk\u0131\u015fsa akl\u0131ma iki \u015fey gelir. Birincisi Yi\u011fit Özgür’ün bir karikatürü<\/a>, ikincisi iki kelime: buzdolab\u0131 ile ayakkab\u0131.<\/p>\n ak\u0131m: cereyan (Ataç’\u0131n Sözcükleri, TDK)<\/em><\/p>\n \n<\/br> — b’deyim daha. Bu kelimelerin (Nurullah Ataç "tilcik" demeyi önermi\u015f kelime ya da sözcük yerine) hepsi türetilmi\u015f de\u011fil, t\u0131pk\u0131 ilk listede s\u0131ralad\u0131klar\u0131m\u0131n bir k\u0131sm\u0131n\u0131n olmad\u0131\u011f\u0131 gibi. (Bakal\u0131m bulabilecek miyim…)<\/p>\n "Onu" bulamad\u0131m ama bunu buldum:<\/p>\n Yal\u0131n Dil<\/strong><\/p>\n Anayasa’n\u0131n yeni yaz\u0131m\u0131 (yaz\u0131m<\/em> sözünü metin<\/em> kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 olarak deniyorum) ile dil i\u015finde büyük bir ad\u0131m at\u0131ld\u0131: Türkçe bir dilden güçsüz de\u011fildir: özenle, sevgiyle i\u015flersek, dü\u015füncenin bütün inceliklerini söyliyebilir.<\/p>\n Yeni yaz\u0131m bu güveni, öyle san\u0131yorum, daha inanamam\u0131\u015f olanlarada a\u015f\u0131layacakt\u0131r: al\u0131\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 öne sürerek günün e\u011finimlerine (e\u011finim: <\/em>temayül<\/em>) kar\u015f\u0131 koyanlar da, Anayasa’daki sözleri art\u0131k ister istemez kullanacak, onlarla yazacak, giderek onlarla dü\u015fünceklerdir. Onlara bir \u0131s\u0131nd\u0131lar m\u0131, öteki sözlerin de onlara uygun olmas\u0131n\u0131 kendiliklerinden ararlar.<\/p>\n Özge bir büyü vard\u0131r dil p\u0131nar\u0131nda! bir yol içen bir daha alamaz kendini. \u0130lk günlerde hangimiz durumsamad\u0131k? hangimiz: "Bo\u015funad\u0131r bu çabalama!" demedik? Do\u011frusunu söyliyelim, hangimiz e\u011flenmedik? hangimiz "Bizim olgun, tatl\u0131 dilimizi bozuyorlar!" deyip k\u0131zmad\u0131k? Eski dilin darac\u0131k s\u0131n\u0131rlar\u0131 içine kapanm\u0131\u015f oldu\u011fumuzu duymuyor, onun yapma par\u0131lt\u0131s\u0131n\u0131 gö\u011fün \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131 san\u0131yor, dudak k\u0131v\u0131rd\u0131\u011f\u0131m\u0131z u\u011fra\u015fmalar\u0131n gerçek geni\u015fli\u011fe kavu\u015fmak için oldu\u011funu anlam\u0131yorduk. Bü\u011fün durums\u0131yanlar, inanm\u0131yanlar, anlam\u0131yanlar da a\u011f\u0131zlar\u0131n\u0131 Türkçenin yarat\u0131c\u0131 suyuna de\u011fdirince bizimle birlik olacak, yerdiklerini, güldüklerini unutup bizimle çal\u0131\u015facaklard\u0131r. Dileriz geçsinler bizi!..<\/p>\n Türkçecilik ak\u0131\u015f\u0131na kat\u0131lm\u0131yanlar\u0131n suçu, hep kurulmu\u015f diller üzerinde dü\u015fünmeleridir. Bü\u011fünkü F\u0131rans\u0131zcay\u0131, Alamancay\u0131, \u0130ngilizceyi ele al\u0131yor, onlar\u0131n olgunlu\u011funa vuruluyor: "Böyle mi bizim dilimiz?" diyorlar. De\u011fil öyle. Ancak biz de deriz onlara: "Neden \u015fimdiki F\u0131rans\u0131zcaya bak\u0131yorsunuz? XVI. yüzy\u0131l\u0131n büyük F\u0131rans\u0131z yazarlar\u0131n\u0131, Amyot’u, Rabelais’yi, Montaigne’i okusan\u0131z a! Onlar da dü\u015fündüklerini söyliyebilmek, istediklerini anlatacak sözleri bulmak için ç\u0131rp\u0131nm\u0131yorlar m\u0131? Bir söz uyduruyor, sonra onu be\u011fenmiyor, bir ba\u015fkas\u0131n\u0131 ar\u0131yorlar. \u015eimdi sizin pek sevdi\u011finiz, pek k\u0131vrak buldu\u011funuz F\u0131rans\u0131zca onlar\u0131n emeklerinden do\u011fmu\u015ftur. Aç\u0131n Du Bellay’nin Defense et illustration de la langue française<\/em> (F\u0131rans\u0131z dilinin savunup (savunmak: müdafaa etmek<\/em>) ünlenmesi) adl\u0131 betisini, F\u0131rans\u0131z dilinin LAtinceye göre güçsüz, kurak oldu\u011funu söyliyenlerden yak\u0131n\u0131yor, bir gün F\u0131rans\u0131zcan\u0131n geli\u015fece\u011fini, Latinceyi geçece\u011fini bildiriyor. Siz onun bildirdi\u011fi günlere yeti\u015fmi\u015fsiniz, önceden neler olmu\u015f, oras\u0131n\u0131 ara\u015ft\u0131rm\u0131yorsunuz. F\u0131rans\u0131zcan\u0131n ba\u015farabildi\u011fini Türkçe neden ba\u015faramas\u0131n? Bilin ki bir dil, bir dilden a\u015fa\u011f\u0131 de\u011fildir. Biri nereye barm\u0131\u015fsa öteki de varabilir. Güveniniz, seviniz, yüre\u011finizde dilinizi i\u015fleme\u011fe, geni\u015fletme\u011fe gerekli od olsun, yeter."<\/p>\n Neden tâ F\u0131rans\u0131zcaya gidiyoruz? Kendi dilimiz üzerinde dural\u0131m. Bü\u011fün Osmanl\u0131ca<\/em> dedi\u011fimiz… Gücüme gidiyor Osmanl\u0131ca<\/em> demek; severim o dili, bizimdir de onun için. Arapçadan, Farsçadan birçok söz alm\u0131\u015f, gene de onlara bizim kokumuzu, bizim tad\u0131m\u0131z\u0131 sindirebilmi\u015f. Fuzuli, Baki, Nedim Osmanl\u0131ca m\u0131 yazm\u0131\u015flar? Nevai’nin yazd\u0131klar\u0131 da Arapça, Farsça sözlerle dolu, Herat’a da Osmanl\u0131 kenti mi diyece\u011fiz? Türkçedir hepsi. Naci bile "Yegâne sevgilimizdir lisan-i osmani<\/em>" derken Türkçe dü\u015fünmü\u015f Türkçe söylemi\u015ftir… Neyse kolayl\u0131k için ben de Osmanl\u0131ca<\/em> diyeyim.<\/p>\n Bü\u011fün Osmanl\u0131ca<\/em> dedi\u011fimiz Türkçeye bay\u0131lanlar, geni\u015fli\u011fini gücünü tans\u0131kl\u0131yanlar (tans\u0131klamak: hayran olmak<\/em>) var. Ancak onlar da Baki’den bu yana gelmi\u015f ozanlar\u0131m\u0131z\u0131 okuyorlar. Osmanl\u0131can\u0131n kurulma ça\u011f\u0131na bakt\u0131klar\u0131 yok. \u015eeyhi’yi, Ahmet Pa\u015fa’y\u0131, Necati’yi, daha öncekileri okusunlar, hepsinin aramakta olduklar\u0131n\u0131, dü\u015fündüklerini, duyduklar\u0131n\u0131 söyliyebilecek bir dil edinme\u011fe çabalad\u0131klar\u0131n\u0131 görürler. Onlar\u0131n bin bir eksi\u011fi, bin bir uygunsuzlu\u011fu olan dillerinden Bak’nin Naili’nin o güzelim dili nas\u0131l ç\u0131k\u0131vermi\u015f? Fuzuli eline ald\u0131\u011f\u0131nda Osmanl\u0131ca daha olgun de\u011fil ,bir "diken" daha: Fuzuli gene de dudak bükmemi\u015f, atmam\u0131\u015f onu: "Nevbahar olg\u0131ç dikenden berk-i gül izhâr olur"<\/em> deyip çal\u0131\u015fm\u0131\u015f.<\/p>\n XVI. yüzy\u0131l F\u0131rans\u0131z yazarlar\u0131, Baki’den önceki Türk ozanlar\u0131 ne yapm\u0131\u015flarsa biz de \u015fimdi onu yapma\u011fa çal\u0131\u015f\u0131yoruz. "\u0130çimizde bir Rabelais, bir Montaigne, bir \u015eeyhi ile bir Necati mi var sanki" diyeceksiniz. Biz de size kar\u015f\u0131l\u0131k \u015funu deriz: "Bir yol sorar\u0131z size: içimizde öyle kimseler olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ne biliyorsunuz? Rabelais ile Montaingne ortaya: ‘Büyü\u011füz biz!’ diyerek mi ç\u0131km\u0131\u015flar? Dillerini kurmak için ellerinden geleni yapm\u0131\u015flar. Onlar\u0131n büyük oldu\u011fu kendilerinden y\u0131llarca sonra anla\u015f\u0131lm\u0131\u015f. Biz de elimizden geleni yap\u0131yoruz. \u0130çimizde gerçekten büyükler varsa, yüzy\u0131llar onlar\u0131n da de\u011ferini belirtir. Diyelim ki yoktur, ne ç\u0131kar olmazsa? Büyük de\u011filiz diye elimizden geleni de yapm\u0131yacak m\u0131y\u0131z? bizden sonra geleceklerin i\u015fini biraz olsun kolayla\u015ft\u0131rma\u011fa ça\u0131l\u0131\u015fm\u0131yacak m\u0131y\u0131z? Daha ilerisine gidelim: Türkçenin gerçekten büyük yazar\u0131 say\u0131lacak, Montaigne gibi, Amyot gibi bir dil kurmak gücünü gösterebilecek ki\u015fi gelince, bizim emeklerimizden ass\u0131lanm\u0131yacak, yeniba\u015ftan ba\u015flay\u0131p hepsini kendi kuracak. Vars\u0131n öyle olsun! biz dilimize sevgimizi, inanc\u0131m\u0131z\u0131 göstermiyelim mi?<\/p>\n Anayasa’n\u0131n yeni yaz\u0131m\u0131 dil i\u015finde büyük bir ad\u0131md\u0131r; ancak bir sonuç de\u011fil, bir ba\u015flang\u0131çt\u0131r. Bize birkaç söz getirmi\u015ftir, onlara sevindik; gene de do\u011frusunu söyliyeyim, ben onun getirdi\u011fi sözlerden çok getirmediklerini, getirmekten çekindiklerini dü\u015fünüypr\u0131m. Hepimizin bildi\u011fimiz, kamuya dek i\u015fledikleri söylenerek birçok Arapça sözler b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015f. Do\u011fru, millet<\/em> sözünü hepimiz biliyoruz, ulus, budun<\/em> sözlerini ise yad\u0131rg\u0131yoruz. Yaln\u0131z i\u015f bilmekte, al\u0131\u015f\u0131k olmakta, yad\u0131rgamakta de\u011fil. Bu dü\u015fünce ile gidersek belki bir sözü bile kald\u0131ramay\u0131z. Mebus<\/em>‘u da hepimiz bilmiyor muyduk? milletvekili<\/em>‘ni yad\u0131rgam\u0131yacak m\u0131y\u0131z? millet<\/em> ile vekil<\/em> sözlerini birle\u015ftirmekle, bir arada yazmakla i\u015f bitmez… Gene Türkçe de\u011fildir. Neden bir arada yazaca\u011f\u0131m? Ço\u011fulunda milletvekililer<\/em> diyebilecek miyiz? Onlar\u0131n birle\u015fmesi yapma bir birle\u015fmedir; dilimizin öz kurallar\u0131na uygun de\u011fildir. Yad\u0131rganacak olduktan sonra milletvekili<\/em> yerine ba\u015fka bir söz de al\u0131nabilirdi. Müdde-i umumi<\/em>‘yi hepimiz de\u011filse de ço\u011fumuz biliriz; savc\u0131, ba\u015fsavc\u0131<\/em> sözlerini ise yeni ö\u011frenece\u011fiz. Demek ki al\u0131\u015fkanl\u0131k, yad\u0131rgamak bir ölçü olamaz. Hele haz\u0131r üye<\/em> sözüne \u0131s\u0131namad\u0131m. Haz\u0131r, amâde<\/em> anlam\u0131nda Türkçele\u015fmi\u015ftir; ancak bir yerde bulunan anlam\u0131nda kamunun diline i\u015flememi\u015ftir. Belki bir "Allah her yerde hâz\u0131r u nâz\u0131rd\u0131r" sözü kolayca anla\u015f\u0131l\u0131r. Orada da haz\u0131r<\/em> de\u011fil, hâz\u0131r<\/em>… Uzatma imini istedi\u011finiz kadar kald\u0131r\u0131n, o gene oradad\u0131r, orada hâz\u0131r<\/em>‘d\u0131r. Bunlar gibi daha birçok sözler üzerinde durabiliriz.<\/p>\n Durm\u0131yal\u0131m. Biliyoruz, bu büyük ad\u0131m bir ilk ad\u0131md\u0131r. Birkaç y\u0131l geçsin bu yeni yaz\u0131mda da de\u011fi\u015fiklikler olacakt\u0131r. Dil günden güne Türkçele\u015fiyor, ar\u0131lan\u0131yor, yal\u0131nla\u015f\u0131yor. Anayasa’n\u0131n getirdi\u011fi sözlere çabuk al\u0131\u015faca\u011f\u0131z, pek yak\u0131nda onun dilini eski bulaca\u011f\u0131z. Öyle olunca da gene çevrenin s\u0131k\u0131s\u0131na uyulup belki gene çekine çekine Anayasa’y\u0131 yeniden yazacaklar. \u015eimdilik Anayasa’n\u0131n da, bütün kanun dilinin de öztürkçe yolunu tuttu\u011funu bilmemiz yeter.<\/p>\n (Günlerin Getirdi\u011fi, YKY)<\/em><\/p>\n (…) Niçin ç\u0131k\u0131yor Türk Dili<\/em> dergisi? \u0130lk say\u0131s\u0131n\u0131n ba\u015f\u0131nda söylüyor; türkçeyi sevenleri, türkçeye inananlar\u0131, türkçenin yeni isterlere uygun bir dil olmas\u0131na çal\u0131\u015fanlar\u0131 bir araya toplamak için ç\u0131k\u0131yor. Bir araya topl\u0131yacak da dil birli\u011fi etmelerini mi sa\u011fl\u0131yacak? Hay\u0131r, kar\u0131\u015fm\u0131yacak onlar\u0131n kulland\u0131\u011f\u0131 dile, onlara yol göstermiyecek, bir güdüm alt\u0131na alm\u0131yacak onlar\u0131, Türk Dil Kurumu’nun yapt\u0131\u011f\u0131 kelimeleri kullanmalar\u0131n\u0131 buyurm\u0131yacak, özgürlüklerini, yani hürriyetlerini daraltma\u011fa yeltenmiyecek. Türkçeyi sevsinler, türkçeye inans\u0131nlar, yeter bu onun için. Türkçeyi sevsinler, türkçeye inans\u0131nlar da Türk Dil Kurumu’nun yapt\u0131\u011f\u0131 kelimeleri be\u011fenmesinler, zarar yok, kendileri daha iyilerini, daha do\u011frular\u0131n\u0131 aras\u0131nlar, bulsunlar, yays\u0131nlar. Bunun için isterlerse birbirileriyle çeki\u015fsinler, Türk Dili<\/em> dergisi içinde çeki\u015fsinler, ona da raz\u0131y\u0131z. Onlar\u0131n gönüllerindeki sevgiden, inandan yar\u0131n\u0131n \u0131\u015f\u0131kl\u0131 dili do\u011faca\u011f\u0131n\u0131 biliriz onun için.<\/p>\n Türkçeyi sevmek, türkçeye inanmak ne demektir? Bü\u011fün birtak\u0131m yazarlar\u0131m\u0131z var, dil devrimine dudak büküyorlar. Gücün, yani zorla uydurulmu\u015f bir i\u015f oldu\u011funu söylüyorlar, Türk Dil Kurumu’nun bunca y\u0131ld\u0131r çal\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n bo\u015f oldu\u011funu, bir \u015feye yaramad\u0131\u011f\u0131n\u0131, bir ihtiyac\u0131 kar\u015f\u0131lamad\u0131\u011f\u0131n\u0131 söylüyorlar. Onlar da türkçeyi sevmiyor mu? onlar da türkçeye inanm\u0131yor mu? Biz, türkçeye yaln\u0131z biz inan\u0131yoruz mu diyoruz? sevgiyi, inan\u0131 tekel alt\u0131na alma\u011fa m\u0131 kalk\u0131yoruz? Halide Edip Ad\u0131var, \u015eekip Tunç, Fuat Ba\u015fgil, Ziyaeddin F\u0131nd\u0131ko\u011flu, k\u0131sacas\u0131 bizi be\u011fenmiyenler, bizden olm\u0131yanlar, türkçenin dü\u015fman\u0131 m\u0131d\u0131r? onlar da "ak \u011f\u0131nl\u0131" kimselerdir. Kendilerine "ak a\u011f\u0131nl\u0131" dedi\u011fim için k\u0131zmas\u0131nlar, gücenmesinler, kötü bir söz de\u011fildir "ak a\u011f\u0131nl\u0131" demek. Hani onlar "hüsnüniyet" demiyorlar m\u0131? i\u015fte onun türkçesi. Kaba türkçesi, do\u011frusunu ararsan\u0131z ince türkçesi… Onlar da ak a\u011f\u0131nl\u0131 kimselerdir, onlar da türkçenin iyili\u011fini isterler, ama i\u015fte böyle "hüsnüniyet" gibi yabanc\u0131 sözlerin türkçesi olabilece\u011fine inanm\u0131yorlar, bizler eski yaz\u0131lardan bulup gösterdik mi, yahut kendimiz yapt\u0131k m\u0131, onlar\u0131 da be\u011fenmiyorlar, arapças\u0131 kals\u0131n, farsças\u0131 kals\u0131n diye direniyorlar. \u0130\u015fte bu yüzden bize onlar türkçeyi sevmiyor, türkçeye inanm\u0131yor gibi geliyor. Ne denli ak a\u011f\u0131nl\u0131 olurlarsa olsunlar, türkçenin kendi ya\u011f\u0131 ile kavrulmas\u0131n\u0131, ba\u011f\u0131ms\u0131z olmas\u0131n\u0131, kendi var\u0131 ile geli\u015fip geni\u015flemesini uslar\u0131na bir türlü yediremiyorlar. Biliyoruz onlar\u0131n da türkçeyi sevdiklerini, türkçeye inand\u0131klar\u0131n\u0131, ancak onlar\u0131n sevgisi, onlar\u0131n inan\u0131 bizimki gibi de\u011fil. Onlar kendi sevgilerini, kendi inanlar\u0131n\u0131 yayma\u011fa çal\u0131\u015ft\u0131klar\u0131 gibi biz de Türk Dili<\/em> dergisinde kendi sevgimizi, kendi inan\u0131m\u0131z\u0131 yayma\u011fa çal\u0131\u015faca\u011f\u0131z. (…)<\/p>\n (Bir Dergi – Söyle\u015filer, YKY)<\/em><\/p>\n \n "Onu" bulamad\u0131m, benzer iki al\u0131nt\u0131 buldum:<\/p>\n Sevemiyorum \u015fu "genel" sözünü: "general" sözüne benzesin diye kuruldu\u011fu besbelli; sevmiyorum ya, daha bir iyisini bulamad\u0131m, hepil<\/em>‘i hepsil<\/em>‘i bir denemeli.<\/p>\n ile<\/p>\n "Ben uydurdum bu sözü. Pek de be\u011fenmedim. \u015eimdilik bir iyisini buluncaya de\u011fin böyle diyece\u011fim."<\/p>\n Resim yok; okumay\u0131verin e siz de! abaylamak: dikkat etmek aç\u0131nlamak: ke\u015ffetmek ads\u0131: zamir a\u011fd\u0131k: kabahat ak töre: ahlak alg\u0131nl\u0131k: a\u015fk boyak: renk bölem: parti bölünsüz: atom bilisizlik: cehalet bu\u011fulu: vapur durul: devlet dü\u015fsül: hayali ertek: masal görmük: tiyatro kö\u011fük: m\u0131sra öldürüm: cinayet saz\u0131n: ka\u011f\u0131t sevince: müjde tans\u0131klamak: hayran olmak tapa: ra\u011fmen tellim: daima yanc\u0131k: cep yolu\u011f: fedakarl\u0131k yüz: sebep ne zaman … Okumaya devam et “Ata\u00e7 sizi seviyor!…”<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[4],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.emresururi.com\/blogs\/sururi\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5857"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.emresururi.com\/blogs\/sururi\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.emresururi.com\/blogs\/sururi\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.emresururi.com\/blogs\/sururi\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.emresururi.com\/blogs\/sururi\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5857"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.emresururi.com\/blogs\/sururi\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5857\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.emresururi.com\/blogs\/sururi\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5857"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.emresururi.com\/blogs\/sururi\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5857"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.emresururi.com\/blogs\/sururi\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5857"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\nak\u0131\u015f: ritim
\nalan: sahne
\nan\u0131: hat\u0131ra
\naraç: alet
\nar\u0131: saf
\nasalak: parazit
\na\u015fa\u011f\u0131lama: hakaret
\na\u015fama: hiyerar\u015fi
\na\u015f\u0131r\u0131l\u0131k: ifrat
\nayg\u0131t: alet (bkz. araç)
\nayraç: parantez
\nayr\u0131cal\u0131k: imtiyaz
\nayr\u0131nt\u0131: teferruat
\nba\u011fnaz: mutaass\u0131p
\nbe\u011feni: zevk
\nbellek: haf\u0131za
\nbengi: ebedi
\nbiçim: \u015fekil
\nbildiri: ilan
\nbile\u015fim: terkip, sentez
\nbilge: filozof
\nbilim: ilim
\nbilinç: \u015fuur
\nbirey: ferd
\nbirim: tane
\nbirle\u015fik: mürekkep
\nbölüm: k\u0131s\u0131m
\nbulgu: ke\u015fif<\/p>\n
<\/p>\n
<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
![Yi\u011fit Özgür’ün bir karikatürü<\/a>, ikincisi iki kelime: buzdolab\u0131 ile ayakkab\u0131.<\/p>\nak\u0131m: cereyan\nak\u0131\u015f: ritim\nalan: sahne\nan\u0131: hat\u0131ra\naraç: alet\nar\u0131: saf\nasalak: parazit\na\u015fa\u011f\u0131lama: hakaret\na\u015fama: hiyerar\u015fi\na\u015f\u0131r\u0131l\u0131k: ifrat\nayg\u0131t: alet (bkz. araç)\nayraç: parantez\nayr\u0131cal\u0131k: imtiyaz\nayr\u0131nt\u0131: teferruat\nba\u011fnaz: mutaass\u0131p\nbe\u011feni: zevk\nbellek: haf\u0131za\nbengi: ebedi\nbiçim: \u015fekil\nbildiri: ilan\nbile\u015fim: terkip, sentez\nbilge: filozof\nbilim: ilim\nbilinç: \u015fuur\nbirey: ferd\nbirim: tane\nbirle\u015fik: mürekkep\nbölüm: k\u0131s\u0131m\nbulgu: ke\u015fif<\/p>\n(Ataç’\u0131n Sözcükleri, TDK)<\/em><\/p>\n\n<\/br> — b’deyim daha. Bu kelimelerin (Nurullah Ataç "tilcik" demeyi önermi\u015f kelime ya da sözcük yerine) hepsi türetilmi\u015f de\u011fil, t\u0131pk\u0131 ilk listede s\u0131ralad\u0131klar\u0131m\u0131n bir k\u0131sm\u0131n\u0131n olmad\u0131\u011f\u0131 gibi. (Bakal\u0131m bulabilecek miyim…)<\/p>\n"Onu" bulamad\u0131m ama bunu buldum:<\/p>\nYal\u0131n Dil<\/strong><\/p>\nAnayasa’n\u0131n yeni yaz\u0131m\u0131 (yaz\u0131m<\/em> sözünü metin<\/em> kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 olarak deniyorum) ile dil i\u015finde büyük bir ad\u0131m at\u0131ld\u0131: Türkçe bir dilden güçsüz de\u011fildir: özenle, sevgiyle i\u015flersek, dü\u015füncenin bütün inceliklerini söyliyebilir.<\/p>\nYeni yaz\u0131m bu güveni, öyle san\u0131yorum, daha inanamam\u0131\u015f olanlarada a\u015f\u0131layacakt\u0131r: al\u0131\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 öne sürerek günün e\u011finimlerine (e\u011finim: <\/em>temayül<\/em>) kar\u015f\u0131 koyanlar da, Anayasa’daki sözleri art\u0131k ister istemez kullanacak, onlarla yazacak, giderek onlarla dü\u015fünceklerdir. Onlara bir \u0131s\u0131nd\u0131lar m\u0131, öteki sözlerin de onlara uygun olmas\u0131n\u0131 kendiliklerinden ararlar.<\/p>\nÖzge bir büyü vard\u0131r dil p\u0131nar\u0131nda! bir yol içen bir daha alamaz kendini. \u0130lk günlerde hangimiz durumsamad\u0131k? hangimiz: "Bo\u015funad\u0131r bu çabalama!" demedik? Do\u011frusunu söyliyelim, hangimiz e\u011flenmedik? hangimiz "Bizim olgun, tatl\u0131 dilimizi bozuyorlar!" deyip k\u0131zmad\u0131k? Eski dilin darac\u0131k s\u0131n\u0131rlar\u0131 içine kapanm\u0131\u015f oldu\u011fumuzu duymuyor, onun yapma par\u0131lt\u0131s\u0131n\u0131 gö\u011fün \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131 san\u0131yor, dudak k\u0131v\u0131rd\u0131\u011f\u0131m\u0131z u\u011fra\u015fmalar\u0131n gerçek geni\u015fli\u011fe kavu\u015fmak için oldu\u011funu anlam\u0131yorduk. Bü\u011fün durums\u0131yanlar, inanm\u0131yanlar, anlam\u0131yanlar da a\u011f\u0131zlar\u0131n\u0131 Türkçenin yarat\u0131c\u0131 suyuna de\u011fdirince bizimle birlik olacak, yerdiklerini, güldüklerini unutup bizimle çal\u0131\u015facaklard\u0131r. Dileriz geçsinler bizi!..<\/p>\nTürkçecilik ak\u0131\u015f\u0131na kat\u0131lm\u0131yanlar\u0131n suçu, hep kurulmu\u015f diller üzerinde dü\u015fünmeleridir. Bü\u011fünkü F\u0131rans\u0131zcay\u0131, Alamancay\u0131, \u0130ngilizceyi ele al\u0131yor, onlar\u0131n olgunlu\u011funa vuruluyor: "Böyle mi bizim dilimiz?" diyorlar. De\u011fil öyle. Ancak biz de deriz onlara: "Neden \u015fimdiki F\u0131rans\u0131zcaya bak\u0131yorsunuz? XVI. yüzy\u0131l\u0131n büyük F\u0131rans\u0131z yazarlar\u0131n\u0131, Amyot’u, Rabelais’yi, Montaigne’i okusan\u0131z a! Onlar da dü\u015fündüklerini söyliyebilmek, istediklerini anlatacak sözleri bulmak için ç\u0131rp\u0131nm\u0131yorlar m\u0131? Bir söz uyduruyor, sonra onu be\u011fenmiyor, bir ba\u015fkas\u0131n\u0131 ar\u0131yorlar. \u015eimdi sizin pek sevdi\u011finiz, pek k\u0131vrak buldu\u011funuz F\u0131rans\u0131zca onlar\u0131n emeklerinden do\u011fmu\u015ftur. Aç\u0131n Du Bellay’nin Defense et illustration de la langue française<\/em> (F\u0131rans\u0131z dilinin savunup (savunmak: müdafaa etmek<\/em>) ünlenmesi) adl\u0131 betisini, F\u0131rans\u0131z dilinin LAtinceye göre güçsüz, kurak oldu\u011funu söyliyenlerden yak\u0131n\u0131yor, bir gün F\u0131rans\u0131zcan\u0131n geli\u015fece\u011fini, Latinceyi geçece\u011fini bildiriyor. Siz onun bildirdi\u011fi günlere yeti\u015fmi\u015fsiniz, önceden neler olmu\u015f, oras\u0131n\u0131 ara\u015ft\u0131rm\u0131yorsunuz. F\u0131rans\u0131zcan\u0131n ba\u015farabildi\u011fini Türkçe neden ba\u015faramas\u0131n? Bilin ki bir dil, bir dilden a\u015fa\u011f\u0131 de\u011fildir. Biri nereye barm\u0131\u015fsa öteki de varabilir. Güveniniz, seviniz, yüre\u011finizde dilinizi i\u015fleme\u011fe, geni\u015fletme\u011fe gerekli od olsun, yeter."<\/p>\nNeden tâ F\u0131rans\u0131zcaya gidiyoruz? Kendi dilimiz üzerinde dural\u0131m. Bü\u011fün Osmanl\u0131ca<\/em> dedi\u011fimiz… Gücüme gidiyor Osmanl\u0131ca<\/em> demek; severim o dili, bizimdir de onun için. Arapçadan, Farsçadan birçok söz alm\u0131\u015f, gene de onlara bizim kokumuzu, bizim tad\u0131m\u0131z\u0131 sindirebilmi\u015f. Fuzuli, Baki, Nedim Osmanl\u0131ca m\u0131 yazm\u0131\u015flar? Nevai’nin yazd\u0131klar\u0131 da Arapça, Farsça sözlerle dolu, Herat’a da Osmanl\u0131 kenti mi diyece\u011fiz? Türkçedir hepsi. Naci bile "Yegâne sevgilimizdir lisan-i osmani<\/em>" derken Türkçe dü\u015fünmü\u015f Türkçe söylemi\u015ftir… Neyse kolayl\u0131k için ben de Osmanl\u0131ca<\/em> diyeyim.<\/p>\nBü\u011fün Osmanl\u0131ca<\/em> dedi\u011fimiz Türkçeye bay\u0131lanlar, geni\u015fli\u011fini gücünü tans\u0131kl\u0131yanlar (tans\u0131klamak: hayran olmak<\/em>) var. Ancak onlar da Baki’den bu yana gelmi\u015f ozanlar\u0131m\u0131z\u0131 okuyorlar. Osmanl\u0131can\u0131n kurulma ça\u011f\u0131na bakt\u0131klar\u0131 yok. \u015eeyhi’yi, Ahmet Pa\u015fa’y\u0131, Necati’yi, daha öncekileri okusunlar, hepsinin aramakta olduklar\u0131n\u0131, dü\u015fündüklerini, duyduklar\u0131n\u0131 söyliyebilecek bir dil edinme\u011fe çabalad\u0131klar\u0131n\u0131 görürler. Onlar\u0131n bin bir eksi\u011fi, bin bir uygunsuzlu\u011fu olan dillerinden Bak’nin Naili’nin o güzelim dili nas\u0131l ç\u0131k\u0131vermi\u015f? Fuzuli eline ald\u0131\u011f\u0131nda Osmanl\u0131ca daha olgun de\u011fil ,bir "diken" daha: Fuzuli gene de dudak bükmemi\u015f, atmam\u0131\u015f onu: "Nevbahar olg\u0131ç dikenden berk-i gül izhâr olur"<\/em> deyip çal\u0131\u015fm\u0131\u015f.<\/p>\nXVI. yüzy\u0131l F\u0131rans\u0131z yazarlar\u0131, Baki’den önceki Türk ozanlar\u0131 ne yapm\u0131\u015flarsa biz de \u015fimdi onu yapma\u011fa çal\u0131\u015f\u0131yoruz. "\u0130çimizde bir Rabelais, bir Montaigne, bir \u015eeyhi ile bir Necati mi var sanki" diyeceksiniz. Biz de size kar\u015f\u0131l\u0131k \u015funu deriz: "Bir yol sorar\u0131z size: içimizde öyle kimseler olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ne biliyorsunuz? Rabelais ile Montaingne ortaya: ‘Büyü\u011füz biz!’ diyerek mi ç\u0131km\u0131\u015flar? Dillerini kurmak için ellerinden geleni yapm\u0131\u015flar. Onlar\u0131n büyük oldu\u011fu kendilerinden y\u0131llarca sonra anla\u015f\u0131lm\u0131\u015f. Biz de elimizden geleni yap\u0131yoruz. \u0130çimizde gerçekten büyükler varsa, yüzy\u0131llar onlar\u0131n da de\u011ferini belirtir. Diyelim ki yoktur, ne ç\u0131kar olmazsa? Büyük de\u011filiz diye elimizden geleni de yapm\u0131yacak m\u0131y\u0131z? bizden sonra geleceklerin i\u015fini biraz olsun kolayla\u015ft\u0131rma\u011fa ça\u0131l\u0131\u015fm\u0131yacak m\u0131y\u0131z? Daha ilerisine gidelim: Türkçenin gerçekten büyük yazar\u0131 say\u0131lacak, Montaigne gibi, Amyot gibi bir dil kurmak gücünü gösterebilecek ki\u015fi gelince, bizim emeklerimizden ass\u0131lanm\u0131yacak, yeniba\u015ftan ba\u015flay\u0131p hepsini kendi kuracak. Vars\u0131n öyle olsun! biz dilimize sevgimizi, inanc\u0131m\u0131z\u0131 göstermiyelim mi?<\/p>\nAnayasa’n\u0131n yeni yaz\u0131m\u0131 dil i\u015finde büyük bir ad\u0131md\u0131r; ancak bir sonuç de\u011fil, bir ba\u015flang\u0131çt\u0131r. Bize birkaç söz getirmi\u015ftir, onlara sevindik; gene de do\u011frusunu söyliyeyim, ben onun getirdi\u011fi sözlerden çok getirmediklerini, getirmekten çekindiklerini dü\u015fünüypr\u0131m. Hepimizin bildi\u011fimiz, kamuya dek i\u015fledikleri söylenerek birçok Arapça sözler b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015f. Do\u011fru, millet<\/em> sözünü hepimiz biliyoruz, ulus, budun<\/em> sözlerini ise yad\u0131rg\u0131yoruz. Yaln\u0131z i\u015f bilmekte, al\u0131\u015f\u0131k olmakta, yad\u0131rgamakta de\u011fil. Bu dü\u015fünce ile gidersek belki bir sözü bile kald\u0131ramay\u0131z. Mebus<\/em>‘u da hepimiz bilmiyor muyduk? milletvekili<\/em>‘ni yad\u0131rgam\u0131yacak m\u0131y\u0131z? millet<\/em> ile vekil<\/em> sözlerini birle\u015ftirmekle, bir arada yazmakla i\u015f bitmez… Gene Türkçe de\u011fildir. Neden bir arada yazaca\u011f\u0131m? Ço\u011fulunda milletvekililer<\/em> diyebilecek miyiz? Onlar\u0131n birle\u015fmesi yapma bir birle\u015fmedir; dilimizin öz kurallar\u0131na uygun de\u011fildir. Yad\u0131rganacak olduktan sonra milletvekili<\/em> yerine ba\u015fka bir söz de al\u0131nabilirdi. Müdde-i umumi<\/em>‘yi hepimiz de\u011filse de ço\u011fumuz biliriz; savc\u0131, ba\u015fsavc\u0131<\/em> sözlerini ise yeni ö\u011frenece\u011fiz. Demek ki al\u0131\u015fkanl\u0131k, yad\u0131rgamak bir ölçü olamaz. Hele haz\u0131r üye<\/em> sözüne \u0131s\u0131namad\u0131m. Haz\u0131r, amâde<\/em> anlam\u0131nda Türkçele\u015fmi\u015ftir; ancak bir yerde bulunan anlam\u0131nda kamunun diline i\u015flememi\u015ftir. Belki bir "Allah her yerde hâz\u0131r u nâz\u0131rd\u0131r" sözü kolayca anla\u015f\u0131l\u0131r. Orada da haz\u0131r<\/em> de\u011fil, hâz\u0131r<\/em>… Uzatma imini istedi\u011finiz kadar kald\u0131r\u0131n, o gene oradad\u0131r, orada hâz\u0131r<\/em>‘d\u0131r. Bunlar gibi daha birçok sözler üzerinde durabiliriz.<\/p>\nDurm\u0131yal\u0131m. Biliyoruz, bu büyük ad\u0131m bir ilk ad\u0131md\u0131r. Birkaç y\u0131l geçsin bu yeni yaz\u0131mda da de\u011fi\u015fiklikler olacakt\u0131r. Dil günden güne Türkçele\u015fiyor, ar\u0131lan\u0131yor, yal\u0131nla\u015f\u0131yor. Anayasa’n\u0131n getirdi\u011fi sözlere çabuk al\u0131\u015faca\u011f\u0131z, pek yak\u0131nda onun dilini eski bulaca\u011f\u0131z. Öyle olunca da gene çevrenin s\u0131k\u0131s\u0131na uyulup belki gene çekine çekine Anayasa’y\u0131 yeniden yazacaklar. \u015eimdilik Anayasa’n\u0131n da, bütün kanun dilinin de öztürkçe yolunu tuttu\u011funu bilmemiz yeter.<\/p>\n(Günlerin Getirdi\u011fi, YKY)<\/em><\/p>\n(…) Niçin ç\u0131k\u0131yor Türk Dili<\/em> dergisi? \u0130lk say\u0131s\u0131n\u0131n ba\u015f\u0131nda söylüyor; türkçeyi sevenleri, türkçeye inananlar\u0131, türkçenin yeni isterlere uygun bir dil olmas\u0131na çal\u0131\u015fanlar\u0131 bir araya toplamak için ç\u0131k\u0131yor. Bir araya topl\u0131yacak da dil birli\u011fi etmelerini mi sa\u011fl\u0131yacak? Hay\u0131r, kar\u0131\u015fm\u0131yacak onlar\u0131n kulland\u0131\u011f\u0131 dile, onlara yol göstermiyecek, bir güdüm alt\u0131na alm\u0131yacak onlar\u0131, Türk Dil Kurumu’nun yapt\u0131\u011f\u0131 kelimeleri kullanmalar\u0131n\u0131 buyurm\u0131yacak, özgürlüklerini, yani hürriyetlerini daraltma\u011fa yeltenmiyecek. Türkçeyi sevsinler, türkçeye inans\u0131nlar, yeter bu onun için. Türkçeyi sevsinler, türkçeye inans\u0131nlar da Türk Dil Kurumu’nun yapt\u0131\u011f\u0131 kelimeleri be\u011fenmesinler, zarar yok, kendileri daha iyilerini, daha do\u011frular\u0131n\u0131 aras\u0131nlar, bulsunlar, yays\u0131nlar. Bunun için isterlerse birbirileriyle çeki\u015fsinler, Türk Dili<\/em> dergisi içinde çeki\u015fsinler, ona da raz\u0131y\u0131z. Onlar\u0131n gönüllerindeki sevgiden, inandan yar\u0131n\u0131n \u0131\u015f\u0131kl\u0131 dili do\u011faca\u011f\u0131n\u0131 biliriz onun için.<\/p>\nTürkçeyi sevmek, türkçeye inanmak ne demektir? Bü\u011fün birtak\u0131m yazarlar\u0131m\u0131z var, dil devrimine dudak büküyorlar. Gücün, yani zorla uydurulmu\u015f bir i\u015f oldu\u011funu söylüyorlar, Türk Dil Kurumu’nun bunca y\u0131ld\u0131r çal\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n bo\u015f oldu\u011funu, bir \u015feye yaramad\u0131\u011f\u0131n\u0131, bir ihtiyac\u0131 kar\u015f\u0131lamad\u0131\u011f\u0131n\u0131 söylüyorlar. Onlar da türkçeyi sevmiyor mu? onlar da türkçeye inanm\u0131yor mu? Biz, türkçeye yaln\u0131z biz inan\u0131yoruz mu diyoruz? sevgiyi, inan\u0131 tekel alt\u0131na alma\u011fa m\u0131 kalk\u0131yoruz? Halide Edip Ad\u0131var, \u015eekip Tunç, Fuat Ba\u015fgil, Ziyaeddin F\u0131nd\u0131ko\u011flu, k\u0131sacas\u0131 bizi be\u011fenmiyenler, bizden olm\u0131yanlar, türkçenin dü\u015fman\u0131 m\u0131d\u0131r? onlar da "ak \u011f\u0131nl\u0131" kimselerdir. Kendilerine "ak a\u011f\u0131nl\u0131" dedi\u011fim için k\u0131zmas\u0131nlar, gücenmesinler, kötü bir söz de\u011fildir "ak a\u011f\u0131nl\u0131" demek. Hani onlar "hüsnüniyet" demiyorlar m\u0131? i\u015fte onun türkçesi. Kaba türkçesi, do\u011frusunu ararsan\u0131z ince türkçesi… Onlar da ak a\u011f\u0131nl\u0131 kimselerdir, onlar da türkçenin iyili\u011fini isterler, ama i\u015fte böyle "hüsnüniyet" gibi yabanc\u0131 sözlerin türkçesi olabilece\u011fine inanm\u0131yorlar, bizler eski yaz\u0131lardan bulup gösterdik mi, yahut kendimiz yapt\u0131k m\u0131, onlar\u0131 da be\u011fenmiyorlar, arapças\u0131 kals\u0131n, farsças\u0131 kals\u0131n diye direniyorlar. \u0130\u015fte bu yüzden bize onlar türkçeyi sevmiyor, türkçeye inanm\u0131yor gibi geliyor. Ne denli ak a\u011f\u0131nl\u0131 olurlarsa olsunlar, türkçenin kendi ya\u011f\u0131 ile kavrulmas\u0131n\u0131, ba\u011f\u0131ms\u0131z olmas\u0131n\u0131, kendi var\u0131 ile geli\u015fip geni\u015flemesini uslar\u0131na bir türlü yediremiyorlar. Biliyoruz onlar\u0131n da türkçeyi sevdiklerini, türkçeye inand\u0131klar\u0131n\u0131, ancak onlar\u0131n sevgisi, onlar\u0131n inan\u0131 bizimki gibi de\u011fil. Onlar kendi sevgilerini, kendi inanlar\u0131n\u0131 yayma\u011fa çal\u0131\u015ft\u0131klar\u0131 gibi biz de Türk Dili<\/em> dergisinde kendi sevgimizi, kendi inan\u0131m\u0131z\u0131 yayma\u011fa çal\u0131\u015faca\u011f\u0131z. (…)<\/p>\n(Bir Dergi – Söyle\u015filer, YKY)<\/em><\/p>\n\n<\/p>\n"Onu" bulamad\u0131m, benzer iki al\u0131nt\u0131 buldum:<\/p>\nSevemiyorum \u015fu "genel" sözünü: "general" sözüne benzesin diye kuruldu\u011fu besbelli; sevmiyorum ya, daha bir iyisini bulamad\u0131m, hepil<\/em>‘i hepsil<\/em>‘i bir denemeli.<\/p>\nile<\/p>\n"Ben uydurdum bu sözü. Pek de be\u011fenmedim. \u015eimdilik bir iyisini buluncaya de\u011fin böyle diyece\u011fim."<\/p>\nResim yok; okumay\u0131verin e siz de!<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"abaylamak: dikkat etmek aç\u0131nlamak: ke\u015ffetmek ads\u0131: zamir a\u011fd\u0131k: kabahat ak töre: ahlak alg\u0131nl\u0131k: a\u015fk boyak: renk bölem: parti bölünsüz: atom bilisizlik: cehalet bu\u011fulu: vapur durul: devlet dü\u015fsül: hayali ertek: masal görmük: tiyatro kö\u011fük: m\u0131sra öldürüm: cinayet saz\u0131n: ka\u011f\u0131t sevince: müjde tans\u0131klamak: hayran olmak tapa: ra\u011fmen tellim: daima yanc\u0131k: cep yolu\u011f: fedakarl\u0131k yüz: sebep ne zaman … Okumaya devam et “Ata\u00e7 sizi seviyor!…”<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[4],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.emresururi.com\/blogs\/sururi\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5857"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.emresururi.com\/blogs\/sururi\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.emresururi.com\/blogs\/sururi\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.emresururi.com\/blogs\/sururi\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.emresururi.com\/blogs\/sururi\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5857"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.emresururi.com\/blogs\/sururi\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5857\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.emresururi.com\/blogs\/sururi\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5857"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.emresururi.com\/blogs\/sururi\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5857"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.emresururi.com\/blogs\/sururi\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5857"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}](\"\/blogs\/sururi\/images\/yozgur_yasatasabasa.jpg\"){kind=link}