{"id":7497,"date":"2023-10-14T12:34:12","date_gmt":"2023-10-14T09:34:12","guid":{"rendered":"https:\/\/www.emresururi.com\/blogs\/sururi\/?p=7497"},"modified":"2023-10-14T12:34:12","modified_gmt":"2023-10-14T09:34:12","slug":"ben-can-xue-sen-tszu-gibi-bir-sey","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.emresururi.com\/blogs\/sururi\/2023\/10\/14\/ben-can-xue-sen-tszu-gibi-bir-sey\/","title":{"rendered":"Ben, Can, Xue (Sen TSzu gibi bir \u015fey)"},"content":{"rendered":"\n

Bu y\u0131lki Nobeller \u00e7ok verimli ge\u00e7ti, 3 Ekim per\u015fembe g\u00fcnk\u00fc d\u00f6nemin ilk fizik dersinde s\u0131n\u0131fta yotta-, giga-, atto-, femto- vs. \u00f6neklerini konu\u015furken, femto-‘ya \u00f6rnek olsun diye, “bizim arkada\u015flar” (Alpan & Sel\u00e7uk bu arada, ki Alpan’\u0131 da g\u00f6rmeyeli tam y\u0131l olacak, nereden biliyorum, \u00e7\u00fcnk\u00fc bu aralar bu seneki YMF i\u00e7in toplanma zaman\u0131m\u0131z geliyor), “femtosaniye mertebeli lazerlerle \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlar, \u00e7\u00fcnk\u00fc bilim.” (hassasiyet, y\u00fcksek \u00e7\u00f6z\u00fcn\u00fcrl\u00fck, vs vs… fizik blogu de\u011fil zira buras\u0131), “onlar femto- mertebesinde \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlarsa (femto-: 10-15<\/sup> bu arada), en ileri ultras\u00fcperd\u00fcper yerlerde de 10-16<\/sup>, haydi bilemedin 10-17<\/sup> olsun” dedim, sen misin bunu diyen! Tam da benim bunlar\u0131 s\u00f6yledi\u011fim anlarda, Nobel komitesi bu y\u0131l\u0131n fizik \u00f6d\u00fcl\u00fcn\u00fc a\u00e7\u0131klam\u0131\u015f: 90’lardan bu yana atto- (10-18<\/sup>) mertebesindeki \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131ndan \u00f6t\u00fcr\u00fc g\u00f6kten \u00fc\u00e7 Nobel d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f \u00fc\u00e7 bilimbireyinin ba\u015f\u0131na (bir nisan, bir birey; \u00fc\u00e7 lisan \u00fc\u00e7 insan; anjinsan toranaga).<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n

\u00c7ar\u015famba g\u00fcn\u00fc kimya \u00f6d\u00fcl\u00fc a\u00e7\u0131kland\u0131 — kimya Nobel’i ile ilgili biz fizik\u00e7ilerin \u00e7ok tats\u0131z bir \u015fakas\u0131 vard\u0131r, burada tekrarlamayaca\u011f\u0131m (derslerde yeterince s\u00f6yl\u00fcyorum ars\u0131zca, utanmadan (bunlar e\u015f anlaml\u0131 m\u0131? san\u0131r\u0131m), ama tabii bu seneki \u00f6d\u00fcl kuantum noktalar\u0131na verilince bizler de ekstra mutlu olduk fizik camias\u0131 olarak (98 Nobel’i DFT’den \u00f6t\u00fcr\u00fc Kohn ile Pople’a verilmi\u015fti; Kohn da Bilkent’teki bir seminerinde \u015fu an\u0131s\u0131n\u0131 anlatm\u0131\u015ft\u0131: 98’in sabah\u0131nda \u0130sve\u00e7’ten aray\u0131p Nobel’i ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemi\u015fler (“ilk benden duy istedim…”), o da i\u015fte o ne\u015feyle kamp\u00fcste ofisine giderken iki \u00f6\u011frenci yolunu kesip ayak\u00fcst\u00fc basit bir kimya sorusu sormu\u015flar (adam fizik\u00e7i ama kimyadan Nobel al\u0131yor), “\u00f6d\u00fcm patlam\u0131\u015ft\u0131” demi\u015fti (\u0130ngilizce nas\u0131l dedi hat\u0131rlam\u0131yorum \u015fimdi ama i\u015fte size meali), “ya bu basit kimya sorusunu \u00e7\u00f6zemeseydim!” (ama \u00e7\u00f6zm\u00fc\u015f neyse ki, sizi cliffhanger’da b\u0131rakmayay\u0131m, coathanger’a alay\u0131m, buyurun, ge\u00e7in \u015f\u00f6yle). <\/p>\n\n\n\n

Bahis\u00e7iler ilgin\u00e7 insanlar (de\u011filler), internette William ile Kate’in \u00e7ocuklar\u0131n\u0131n ismini ne koyacaklar\u0131ndan bilmemne’ye kadar (giri\u015fi W&K ile yap\u0131nca daha \u00fcste \u00e7\u0131kamad\u0131m) her konuda bahis var, bunlardan biri de Nobel Edebiyat \u00d6d\u00fcl\u00fc’n\u00fc kimin alaca\u011f\u0131na dair. O siteye bakarken 15-20 ki\u015filik listeden 4-5 tane yazar\u0131 biliyor oldu\u011fumu g\u00f6r\u00fcp hay\u0131fland\u0131m. Murakami tabii kamber edas\u0131yla y\u00fczy\u0131ll\u0131k bekleyi\u015fini s\u00fcrd\u00fcr\u00fcyordu (birka\u00e7 ay \u00f6nce hakk\u0131nda \u00e7\u0131kan bir yaz\u0131da eserlerindeki iki boyutlu kad\u0131n karakterler y\u00fcz\u00fcnden Nobel konusunda ilelebet avcunu yalayaca\u011f\u0131 \u00f6ng\u00f6r\u00fcl\u00fcyordu sat\u0131r aras\u0131nda, ne yalan s\u00f6yleyeyim, ben de kat\u0131ld\u0131m bu fikre, do\u011fruya do\u011fru); ama benim i\u00e7in as\u0131l \u00fcz\u00fcc\u00fc olan, listedeki en g\u00fc\u00e7l\u00fc iki adayla (1. Can Xue (Sen Tszu <\/em>gibi okuyorlar); 2. Jon Fosse) hi\u00e7bir \u015fekilde bir a\u015final\u0131\u011f\u0131m olmamas\u0131 idi (you can ring my beeeeellll Ding Dong Ding Dong my bell!). Bu utan\u00e7la daha fazla ya\u015famak istemeyip, gittim Can Xue (ben size \u015f\u00f6yle b\u00f6yle okunuyor diye hava at\u0131yorum ama basbaya\u011f\u0131 Can \u015eu diye \u00fcnl\u00fcyorum ben de) i\u015fte Can Xue’nun en \u00f6ndeki “The Last Lover” kipat\u0131n\u0131 al\u0131p okumaya ba\u015flad\u0131m. Yazar hakk\u0131ndaki anahtar kelimeler “Kafkaesk”, “Borgesyen” idi. <\/p>\n\n\n\n

Okumaya ba\u015flad\u0131m. Vaktiyle, Murakami’ye ilk ba\u015flad\u0131\u011f\u0131mda<\/a> s\u0131k\u0131nt\u0131dan b\u0131rakm\u0131\u015ft\u0131m (hem de “The Wind-Up Bird Chronicle” idi ad\u0131 ge\u00e7en kipat! 30 Temmuz’da onu bitirmi\u015fim, ard\u0131ndan okudu\u011fum 11 kipat\u0131n 5’i Murakami olmu\u015f (HardBoiledWEotW, Wild Sheep Chase, Dance Dance Dance, Pinball 1973, Kafka on the Shore; 4’\u00fc M. Banks, Culture), o derece yani ki WUBC elimden hi\u00e7 b\u0131rakmad\u0131\u011f\u0131m, d\u00f6n\u00fcp d\u00f6n\u00fcp okudu\u011fum iki kipattan biri (di\u011feri: John Crowley’nin Little, Big’i). Ba\u015fta epey afallad\u0131m (Can Teyze’nin tipi de pek yard\u0131mc\u0131 olmuyor bu arada, ay\u0131p ama \u00f6yle) zira bu ne sa\u00e7ma sapan bir \u015feydi ya Rabbi! Sonra, epey s\u0131k\u0131c\u0131 bir tan\u0131d\u0131\u011f\u0131m\u0131n anlatt\u0131\u011f\u0131 uzuuuuuuuuuun bir r\u00fcyay\u0131 dinliyormu\u015fum gibi mizansen yapt\u0131m, \u00f6yle yap\u0131nca kipat da biraz daha okunur hale geldi (zaten r\u00fcyalar\u0131n “ger\u00e7ek” hayat\u0131n i\u00e7ine kanamas\u0131, \u00f6rt\u00fc\u015fmesi, hedesi anlat\u0131n\u0131n bask\u0131n \u00f6zelli\u011fi), bu aralar tipik bir David Lynch filminin edebiyattaki kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 diyerek okumalar\u0131m devam ediyor (Teyze daha \u00e7ok \u00f6yk\u00fcleriyle \u00f6n plana \u00e7\u0131k\u0131yormu\u015f, kipat\u0131 bitirebilirsem bir de \u00f6yk\u00fclerinin tad\u0131na bakaca\u011f\u0131m). \u015eimdi epey \u00e7i\u011flik, k\u00f6t\u00fcl\u00fck ediyor olaca\u011f\u0131m ama 5 Ekim gelip de Nobel Edebiyat \u00d6d\u00fcl\u00fc a\u00e7\u0131kland\u0131\u011f\u0131nda, i\u00e7in i\u00e7in sevindim. (Or\u00e7un K\u00fcnek mode on) Nobel komitesinden biriyle kar\u015f\u0131la\u015fsak, “Can Xue yerine Jon Fosse’nin ald\u0131\u011f\u0131na \u00e7ok sevindim” derdim, o da deseydi ki “\u00e7ok mu okudunuz Fosse’yi?”, ona \u015fu cevab\u0131 verirdim sevdice\u011fim: yok onu hi\u00e7 bilmem etmem ama Can Xue’yu biraz okumu\u015flu\u011fum var. (iki saattir “senin krali\u00e7eli\u011fini referandum konusu yapmam oh bebek”i ar\u0131yordum, en sonunda yine bizim bah\u00e7ede<\/a> buldum [derman arard\u0131m derdime…<\/em>]) Bu Or\u00e7un K\u00fcnek aray\u0131\u015flar\u0131 s\u0131ras\u0131nda akl\u0131mda yazmak i\u00e7in tuttu\u011fum di\u011fer \u015feyler gitmi\u015f arada, olacak o kadar. <\/p>\n\n\n\n

Deneyelim bir. Hani filmlerde (\u0130ngiliz madenci ailesi filmlerinde, bir de Amerikan suburb single mother filmlerinde) olur ya, uzmanlar gelir, anneye\/babaya “\u00e7ocu\u011funuz ger\u00e7ek bir dahi, onu en iyi hocalarla okutmak istiyoruz” der, ebeveyn de “nea? bizim \u015fu aptal \u00c7arls m\u0131?!” diye hayrete d\u00fc\u015fer (\u00c7irkin K\u00fclkedisi Yavrusu sendromu), i\u015fte san\u0131r\u0131m Can Teyze de Nobel’i alsayd\u0131 \u00f6yle bir \u015fey olacakt\u0131 (“Emin misiniz? Ablas\u0131 var, a\u011fz\u0131 daha laf yapar, bir de ona baksayd\u0131n\u0131z..”). Ama bin tane kusurum varsa, bir tane iyi yan\u0131m vard\u0131r, o da bilene, anlayana sayg\u0131 g\u00f6stermek (benim anlayam\u0131yor olmam, eserin anla\u015f\u0131lmaz oldu\u011funu tabii ki g\u00f6stermez, beni a\u015f\u0131yordur, nokta, okkada). O nedenle okumaya devam, belki bende de a\u00e7\u0131l\u0131r bir kap\u0131, iki g\u00f6z.<\/p>\n\n\n\n

Scott Pilgrim’de (filminde) bay\u0131ld\u0131\u011f\u0131m bir olay var: Black Sheep<\/a> \u00e7alarken, Scott-Ramona-Todd-Envy aras\u0131ndaki ge\u00e7i\u015fler: Ekran ikiye b\u00f6l\u00fcn\u00fcyor, birinde taraflardan biri, di\u011ferinde di\u011feri \u00e7\u0131k\u0131yor ama e\u015f zamanl\u0131 olarak de\u011fil, \u015funun gibi:<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Muhte\u015fem bir bulu\u015f! (Bizde bu teknik y\u00fczy\u0131llar \u00f6nce “D\u00fcnyay\u0131 Kurtaran Adam”\u0131n sonunda C\u00fcc\u00fc’n\u00fcn ba\u015fk\u00f6t\u00fcy\u00fc bir el darbesiyle ikiye yarmas\u0131n\u0131 temsil etmek i\u00e7in kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131<\/a> ger\u00e7i ama neyse bo\u015fver, bissigara versene…)<\/p>\n\n\n\n

(Ba\u015fka ne yazacak idim? Roald Dahl -> Wes Anderson? I-\u0131h)<\/p>\n\n\n\n

Cuma g\u00fcn\u00fc ise Nobel Bar\u0131\u015f \u00d6d\u00fcl\u00fc verildi. Hep \u00fcz\u00fcc\u00fc \u015feyler, birka\u00e7 m\u00fcnferit \u00f6rnek d\u0131\u015f\u0131nda insan daha da \u00fcz\u00fcl\u00fcyor. Bu sene \u0130ran’dan Nergis Muhammedi’ye verildi \u00f6d\u00fcl, sihirli bir \u015fekilde<\/em> \u015fu tesad\u00fcfe bak\u0131n ki tam da o g\u00fcn hapisten sal\u0131vermi\u015flerdi Muhammedi’yi. Muhammedi’nin fizik m\u00fchendisi olu\u015fundan ge\u00e7en g\u00fcnk\u00fc dersimizde bahsettim, etik ve insan olma konusundaki ilerki dersimizde ba\u015fka \u00f6rneklerle i\u015fleyece\u011fimizi de ekledim (“iyi bir insan olmadan iyi bir m\u00fchendis olamazs\u0131n\u0131z”).<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Bu y\u0131lki Nobeller \u00e7ok verimli ge\u00e7ti, 3 Ekim per\u015fembe g\u00fcnk\u00fc d\u00f6nemin ilk fizik dersinde s\u0131n\u0131fta yotta-, giga-, atto-, femto- vs. \u00f6neklerini konu\u015furken, femto-‘ya \u00f6rnek olsun diye, “bizim arkada\u015flar” (Alpan & Sel\u00e7uk bu arada, ki Alpan’\u0131 da g\u00f6rmeyeli tam y\u0131l olacak, nereden biliyorum, \u00e7\u00fcnk\u00fc bu aralar bu seneki YMF i\u00e7in toplanma zaman\u0131m\u0131z geliyor), “femtosaniye mertebeli lazerlerle … Okumaya devam et “Ben, Can, Xue (Sen TSzu gibi bir \u015fey)”<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[1],"tags":[152],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.emresururi.com\/blogs\/sururi\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7497"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.emresururi.com\/blogs\/sururi\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.emresururi.com\/blogs\/sururi\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.emresururi.com\/blogs\/sururi\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.emresururi.com\/blogs\/sururi\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7497"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/www.emresururi.com\/blogs\/sururi\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7497\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7501,"href":"https:\/\/www.emresururi.com\/blogs\/sururi\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7497\/revisions\/7501"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.emresururi.com\/blogs\/sururi\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7497"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.emresururi.com\/blogs\/sururi\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=7497"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.emresururi.com\/blogs\/sururi\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=7497"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}