{"id":9041,"date":"2026-08-25T14:13:39","date_gmt":"2026-08-25T11:13:39","guid":{"rendered":"https:\/\/www.emresururi.com\/blogs\/sururi\/?p=9041"},"modified":"2026-08-25T14:35:10","modified_gmt":"2026-08-25T11:35:10","slug":"iki-fulm-iki-kipat","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.emresururi.com\/blogs\/sururi\/2026\/08\/25\/iki-fulm-iki-kipat\/","title":{"rendered":"\u0130ki f\u00fclm, iki kipat"},"content":{"rendered":"\n

Yaz\u0131n ba\u015f\u0131nda James Sweeney’nin Twinless (2025)<\/a> filmini izleyip \u00e7ok be\u011fendik – beni b\u00f6yle “helal olsun, bunca yap\u0131ma ra\u011fmen h\u00e2l\u00e2 daha \u00f6zg\u00fcn konular bulunabiliyor; Amerikan ba\u011f\u0131ms\u0131z sinemas\u0131 tutturunca \u00e7ok s\u00fcper tutturuyor” nidalar\u0131yla izlettiren, hakikaten her \u015feyi yerinde, \u00e7ok iyi bir filmdi.<\/p>\n\n\n\n

Filmi \u00e7ok be\u011fenince ertesi g\u00fcn, ayn\u0131 y\u00f6netmenin ilk filmi olan Straight Up (2019)<\/a>‘\u0131n\u0131 izledik, o da apayr\u0131 bir g\u00fczellikti, James Sweeney’e 10 nomero 5 y\u0131ld\u0131z verip, radar listeme ald\u0131m.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Baby \/ if you love me \/ Won’t you please \/ Just give me a smile?..<\/em><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n\n\n\n\n

Kendisi 1990 do\u011fumlu imi\u015f: bu da onu Straight Up’\u0131 \u00e7ekerken 29, Twinless’\u0131 \u00e7ekerken ise 35 ya\u015f\u0131nda k\u0131l\u0131yor. Asl\u0131nda filmleri ‘\u00e7ekerken’ demek yetersiz zira t\u0131pk\u0131 di\u011fer az-ama-\u00f6z-gen\u00e7-ak\u0131ll\u0131-s\u00fcper-auteur klasman\u0131mdaki Shane Carruth<\/a> gibi, James Sweeney de filmleri yaz\u0131yor, y\u00f6netiyor ve oynuyor, 3’\u00fc bir arada, muhte\u015fem bir i\u015f \u00e7\u0131kar\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n

Bu senenin hayli kapsaml\u0131 “Y\u0131l\u0131n Filmleri<\/a>” listesindeki filmleri yazarken -\u00e7ok da fark\u0131nda olmadan do\u011frusu- filmleri, filmlerden bahsetmeden (konular\u0131na hemen hi\u00e7 girmeden) anlatm\u0131\u015f\u0131m. Yani 3 paragraf oku oku oku, evet y\u00f6netmeni \u015f\u00f6yleymi\u015f, oyuncusu \u015fuymu\u015f buymu\u015f, bana da \u015fu an\u0131m\u0131 hat\u0131rlatm\u0131\u015f vs. vs. g\u00fczelce okuyorsunuz diyelim metroda giderken de, yan\u0131n\u0131zdaki arkada\u015f\u0131n\u0131z film karesini ve\/veya afi\u015fini g\u00f6r\u00fcp size “ne hakk\u0131ndaym\u0131\u015f film?” diye sordu\u011funda, pek bir fikriniz olmayabiliyor (de\u011fil mi? 8). Dedi\u011fim gibi, sonradan fark ettim, ho\u015fuma gitti(m oh bebek!).<\/p>\n\n\n\n

Twinless \u00e7ok daha profesyonel, “film gibi film” i\u015fiydi, Straight Up heyecanl\u0131, daha samimi, birtak\u0131m ticari \u015feyler, kayg\u0131lar d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmeden (ba\u015fa gelinmeden) \u00e7ekilmi\u015f bir filmdi. \u0130ki filmde de di\u011fer j\u00f6n (Twinless’ta Dylan O’Brien<\/a>, Straight Up’ta Katie Findlay<\/a>) muhte\u015fem bir i\u015f \u00e7\u0131kar\u0131yorlar (Dylan O’Brien’\u0131 illaki bir yerlerde g\u00f6rm\u00fc\u015fl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcz vard\u0131r ama Katie Findlay… nadide elmas! Baht\u0131 a\u00e7\u0131k olsun, s\u00fcper-d\u00fcper-fantastik idi! Sonras\u0131nda mecburiyetten birtak\u0131m noynoy filmlerde, dizilerde yer alm\u0131\u015f, ekmek paras\u0131 tabii).<\/p>\n\n\n\n

Neyse, ne diyorduk, iki f\u00fclm, iki kipat. Twinless’ta Shel Silverstein’\u0131n “The Giving Tree”si, Straight Up’ta da Tenessee Williams’\u0131n “K\u0131zg\u0131n Damdaki Kedi”si ge\u00e7iyor. Filmleri Ece’yle tekrardan izleyince, kitapla oyunu da merak ettim. “The Giving Tree” \u00e7ocuk kitab\u0131, 1950’lerde o zaman\u0131n k\u00f6r-g\u00f6ze-parmak ahlaki hedeleriyle yaz\u0131lm\u0131\u015f, 15 dakika i\u00e7erisinde okunup bitirilebilen bir kipat. “K\u0131zg\u0131n Damdaki Kedi”ye gelecek olursak: tiyatro ile y\u0131ld\u0131z\u0131m bir t\u00fcrl\u00fc bar\u0131\u015fmad\u0131, ne yapal\u0131m, hayat bu. Ben tiyatro sevmem. Ge\u00e7en yine sevgili Nergis Han\u0131m’\u0131 \u00f6ztart\u0131\u015fmalar\u0131mda izleyici olarak darlarken ula\u015fabildi\u011fim tespit\/ahk\u00e2m yakla\u015f\u0131k olarak \u015fu \u015fekildeydi: operay\u0131 seviyorum zira hi\u00e7bir \u015fekilde ger\u00e7ek olmaya \u00f6yk\u00fcnm\u00fcyor – keza kabuki de \u00f6yle, a\u015f\u0131r\u0131l\u0131klarla tasvir ediyor, normal ya\u015famlar\u0131m\u0131zda alg\u0131lar\u0131m\u0131z\u0131 k\u00f6relten kabuklardan bu \u015fekilde s\u0131yr\u0131l\u0131yor ve verilmek istenen \u00f6ze daha do\u011frudan bir ba\u011f kurabiliyoruz. Mekan\/kost\u00fcmler\/zamansal uygunluk, akt\u00f6r\u00fcn g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015f\u00fc (“Brad Pitt de \u00e7ok ya\u015flanm\u0131\u015f…” diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrken sahneyi ka\u00e7\u0131rmak cabas\u0131) konusunda d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fcyoruz art\u0131k. Tiyatro \u00f6yle de\u011fil: mimikler abart\u0131l\u0131 ama yine de s\u00f6zgelimi bir metroda kar\u015f\u0131la\u015famayaca\u011f\u0131m\u0131z kadar de\u011fil, bir de herkese ba\u011f\u0131ra ba\u011f\u0131ra konu\u015fuyor (diyebilirsiniz ki, seyirciyi de anlat\u0131ya katan modern\/post-modern oyunlar ya? derim ki: no no no…). Benim zavall\u0131 kanaatim \u015fudur ki: anlat\u0131c\u0131 anlat\u0131dan \u00f6nemli olmamal\u0131. nokta. <\/p>\n\n\n\n

Bir bilim-bireyisiniz (bilim t\u0131rt\u0131l\u0131) diyelim, bir konuda g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcz\u00fc almak \u00fczere haber ekibi ziyarete geliyor, ho\u015fbe\u015ften sonra, tam konuyu anlatmak i\u00e7in a\u011fz\u0131n\u0131z\u0131 a\u00e7\u0131yorsunuz ki prod\u00fckt\u00f6r k\u0131z (Sarah) sizi durduruyor: “pardon hocam, \u00e7ok \u00f6z\u00fcr dilerim ama \u0131\u015f\u0131k aln\u0131n\u0131zdan yans\u0131yor, oraya biraz pudra s\u00fcrelim — bir de y\u00fcz\u00fcn\u00fcz, \u00f6zellikle dudaklar\u0131n\u0131z \u00e7ok soluk \u00e7\u0131k\u0131yor, onlara da hafif bir makyaj yapal\u0131m…” bir anda elinde f\u0131r\u00e7as\u0131 ve boyalar\u0131yla makyajc\u0131 o\u011flan (Toni) belirip, \u00e7ok ciddi bir ifadeyle y\u00fcz\u00fcn\u00fczde \u00e7al\u0131\u015fmaya ba\u015fl\u0131yor. Bitince ayna tutuyorlar, bildi\u011finiz palya\u00e7o makyaj\u0131, par\u0131l par\u0131l parl\u0131yorsunuz, sizinle hi\u00e7bir alakas\u0131 yok aynadaki yans\u0131man\u0131z\u0131n… “Hocam, ger\u00e7i siz daha iyi bilirsiniz ama, optik \u00f6zelliklerden, televizyonda renkler normalden soluk \u00e7\u0131k\u0131yor, o nedenle b\u00f6yle abart\u0131l\u0131 g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor ama \u00e7ekince normal g\u00f6r\u00fcnecek…” H\u0130\u00c7 DE \u00d6YLE OLMUYOR HALBUK\u0130, PALYA\u00c7O G\u0130B\u0130 \u00c7IKIYORSUNUZ \u0130\u015eTE! (bu arada, benim \u00e7ok \u015f\u00fck\u00fcr hi\u00e7 \u00f6yle bir maceram olmad\u0131 ama bir (erkek-birey) tan\u0131d\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131n st\u00fcdyoda \u00e7ektirdikleri d\u00fc\u011f\u00fcn foto\u011fraflar\u0131nda kendisinin ruju gelininkini g\u00f6lgede b\u0131rak\u0131yordu.) Tiyatro da benim i\u00e7in i\u015fte \u00f6yle bir \u015fey. Sorry. \ud83e\udd37\u200d\u2642\ufe0f<\/p>\n\n\n\n

“Arzu Tramvay\u0131”n\u0131 tabii ki birden \u00e7ok kereler izlemi\u015fli\u011fim vard\u0131r (always tiyatoro, never Marlon Brando). \u0130\u015fte malum, Elia Kazan 1951 y\u0131l\u0131nda oyunu filme uyarlad\u0131\u011f\u0131nda (Marlon Brando!! Vivian Leigh!!) oyun da, Tennessee Williams da al\u0131yor ba\u015f\u0131n\u0131 gidiyor… Ama sonras\u0131nda Williams’\u0131n yazd\u0131\u011f\u0131 oyunlar pek tutmuyor ne yaz\u0131k ki. Tam y\u0131ld\u0131z\u0131 s\u00f6nmeye ba\u015flayacakken -diyelim-, K\u0131zg\u0131n Damdaki Kedi’yi yaz\u0131yor. Elia Kazan’\u0131 da ikna ediyor tiyatro y\u00f6netmenli\u011fi i\u00e7in, har\u0131l har\u0131l \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlar (Williams’\u0131n \u015f\u00f6yle bir inan\u0131\u015f\u0131 var (imi\u015f): eserleri kendisinden \u00e7ok bilin\u00e7alt\u0131n\u0131n yazd\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcnden, bir sahneyi art arda defalarca yaz\u0131yor, i\u00e7lerinden se\u00e7iyor veya kolajl\u0131yor. “Yaz\u0131m a\u015famas\u0131 s\u0131ras\u0131nda bilin\u00e7alt\u0131ma pek m\u00fcdahil olmad\u0131\u011f\u0131m i\u00e7in, hangi versiyon iyi, hangi versiyon k\u00f6t\u00fc bilemiyorum pek” gibi bir \u015fey yazm\u0131\u015ft\u0131. Bu nedenle ele\u015ftirilere a\u00e7\u0131k. Elia Kazan da \u00f6zellikle 3. sahne i\u00e7in \u00fc\u00e7 tane epey radikal de\u011fi\u015fim \u00f6neriyor. Williams, (Williams alimi (scholar) Bryan Parker’\u0131n dedi\u011fine g\u00f6re) Elia Kazan’\u0131 projeden so\u011futmamak\/kaybetmemek ad\u0131na bu istekleri uyguluyor (kendi a\u00e7\u0131klamas\u0131nda bunlar\u0131n bir \u00fcltimatom \u015feklinde de\u011fil, \u00f6neri \u015feklinde geldi\u011fini, oyunun b\u00fcy\u00fck be\u011feniyle kar\u015f\u0131la\u015fmas\u0131ndan \u00f6t\u00fcr\u00fc de bu se\u00e7imlerin iyi oldu\u011fu kan\u0131s\u0131nda oldu\u011funu belirtiyor (“benim orijinal 3. sahnem uygulansayd\u0131 yine bu kadar tutulur muydu, bilemiyorum”) ama sonras\u0131nda (20 y\u0131l sonra — oyun 54’te sahneleniyor, sonras\u0131nda dedi\u011fim 1974 olmas\u0131 laz\u0131m, bakmayaca\u011f\u0131m \u015fimdi) i\u00e7ine sinmemi\u015f ki, kendi versiyonunu -biraz de\u011fi\u015fiklik yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in buna “3. versiyon” diyor- as\u0131l metne koyup, Elia Kazan’la yazd\u0131klar\u0131n\u0131 da ekler k\u0131sm\u0131na al\u0131yor. Oyun \u00e7ok g\u00fczeldi, bildi\u011finiz Southern Gothic (gelsin ahkam: Amerika’n\u0131n kral, burjuvazi, aristokrasi k\u00fclt\u00fcr\u00fcne en yakla\u015ft\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nem bence — g\u00fcney \u00f6zelinde bu dediklerim – k\u00f6leli\u011fin oldu\u011fu d\u00f6nemler belki daha bile uyuyordur).<\/p>\n\n\n\n

Sonras\u0131nda bu oyun da filme aktar\u0131l\u0131yor. Tiyatrosunda Maggie’yi (ki kendisi k\u0131zg\u0131n damdaki kedidir) Barbara Bel Geddes oynam\u0131\u015f. Tan\u0131yor muyum diye bakt\u0131\u011f\u0131mda Hitchcock’un “Vertigo<\/a>“sundaki d\u00fcnyalar tatl\u0131s\u0131 ak\u0131ll\u0131 (b\u0131d\u0131k) Midge oldu\u011funu fark ettim. Zaten ne olduysa o noktada oldu. Oyun filme 1958’de aktar\u0131l\u0131yor (Elia Kazan de\u011fil, Robert Brooks y\u00f6netiyor bu arada), Maggie’yi Elizabeth Taylor, Brick’i de Paul Newman canland\u0131rm\u0131\u015f. Paul Newman, malum, \u00e7ok sevdi\u011fimiz bir a\u011fabeyimizdir<\/a>, ne yapsa g\u00fczel yapm\u0131\u015ft\u0131r ama i\u015fte tam da Barbara Bel Geddes ba\u011flant\u0131s\u0131ndan \u00f6t\u00fcr\u00fc, ben Brick karakterini g\u00f6z\u00fcmde hep James Stewart olarak canland\u0131rd\u0131m, tam onun oynayaca\u011f\u0131 bir kay\u0131ts\u0131zl\u0131k var zira Brick’de. Ben k\u00fc\u00e7\u00fckken (80’ler), Commodore dergisinin bir say\u0131s\u0131nda bir bilim-kurgu hikayesi yay\u0131nlanm\u0131\u015ft\u0131, h\u00e2l\u00e2 hat\u0131rlar\u0131m: Karakter bilgisayara “Afrika Krali\u00e7esi<\/a>‘ni oynat ama Bogart’\u0131n yerine bilmemkim oynas\u0131n” derdi, bilgisayar da o \u015fekilde g\u00f6sterirdi filmi. 40 y\u0131l sonra o hikayenin yaz\u0131ld\u0131\u011f\u0131 \u00e7a\u011fa -a\u015fa\u011f\u0131 yukar\u0131- gelmi\u015f durumday\u0131z (Tak\u0131nt\u0131l\u0131 bir insan oldu\u011fumdan, arat\u0131p archive.org’da derginin ar\u015fivini buldum<\/a>, yaz\u0131y\u0131 da bulmak \u00fczere biraz ara veriyorum – 1 saat sonra buldum<\/a> Say\u0131 28, Haziran 1988, yazar bilgisi yok, internette de bulamad\u0131m | Hikayenin<\/a> ilgili k\u0131sm\u0131n\u0131 epey iyi hat\u0131rlam\u0131\u015f\u0131m yaln\u0131z Bogart de\u011fil de, K. Hepburn de\u011fi\u015ftiriliyor imi\u015f (hem de Betty Middler ile!!! 8))<\/p>\n\n\n\n

Neyse, ben zaten “\u00e7iftimiz” Straight Up’da o kost\u00fcmlerle partiye geldiklerinde “Arka Pencere<\/a>“yi canland\u0131rd\u0131klar\u0131n\u0131 sanm\u0131\u015ft\u0131m (ne \u00e7ok i\u00e7 i\u00e7e ba\u011flant\u0131 var! Aya\u011f\u0131 al\u00e7\u0131l\u0131, mavi pijamal\u0131 James Stewart!).<\/p>\n\n\n

\n
\"\"
Straight Up<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n

Nas\u0131l ki ben Rear Window ile Cat on a hot tin roof’u kar\u0131\u015ft\u0131rd\u0131m, Partide Butch Cassidy and the Sundance Kid ile Brokeback Mountain ikilisi \u00fczerinden gidiliyor bu arada. (ay\u0131p, ay\u0131p!.. 8)<\/p>\n\n\n\n

\u00c7ok sevdik biz James Sweeney’i \u00f6zetle, tavsiye. Bi Gan’dan sonra, birka\u00e7 ay i\u00e7erisinde takibe ald\u0131\u011f\u0131m ikinci bir auteur y\u00f6netmenim oldu, az bir \u015fey mi bu!<\/p>\n\n\n\n

Tarih\u00e7e:<\/strong><\/p>\n\n\n\n