Aşık ile Maşuk

Leventler’in ofiste (lbm mimarlık) her cuma akşamı toplanıp, bir konu hakkında konuşuyoruz. Bu hafta sıra bendeydi: “Anlatı ve Algı”

Anlatı ve Algı

Başlık biraz “ağır abiler”den olsa da, içerik aşktı: aşık ile maşuk. Sunumum 20 slide, ilgileneniniz olursa, buyurun buradan yakın, hediyesi 10 MB.

Şöyle bir şeydi mesela… (Eda, “Bunları ancak sen bir araya getirebilirsin” yorumunu yaptı!.. 8)

(Bu noktada -çok rica ediyorum- lütfen Cowboy Junkies’in “Blue Moon” yorumunu açın, ortam ona müsait zira…)

Cenk Sönmezsoy’u bilir misiniz? “Cafe Fernando” desem? Bu dünyadaki en zorlu balkabaklı cheesecake tarifinin mimarını?… evet, o Cenk Sönmezsoy, o Cafe Fernando, evet, doğru bildiniz. Cenk Bey aynı zamanda iflah olmaz bir “Altın Kızlar” hayranıdır; hatta onun sayesinde dizinin bir Türk uyarlaması da (hem de: Türkan Şoray, Hülya Koçyiğit, Nevra Serezli ve Fatma Girik’in oynadığı) vücuda gelmiş idi vaktiyle (2009 imiş). Benim de “Mavi Ay” tutkunluğum vardır: yalnız olduğumda aklıma geldiğince izlerim. Bir defasında (sene MÖ 1500 / 2018), İspanya’daki Unamuno otele yerleşmiştim de 9 yılın ardından, orada da izlemiştim paralelden Eda’yla yazışırken! Ne diyordum, Mavi Ay, Maddie Hayes & David Addison (& Agnes DiPesto & Herbert Quentin Viola)… Maddie ile David onca “seksüel gerilimin” ardından 3. sezonun sonunda halvete ererler ama işler tabii ki orada kalmaz. 4’ün hemen başında Maddie ilişkilerini sorgular, kendini koparır gider. David bir başına, cevaplanmamış bir dolu soruyla kalakalır (“Mutluyuz işte, niye 6 ay/1yıl sonrasını düşünüyorsun?” Ah David ah… Tabii nereden bileceksin The Banshees of Inisherin’i tâ o tarihte!..). Bugün benim ben günümdü (Parks & Rec’teki “Treat Yoself!” günü — bir haftadır hazırlanıyordum: puro, kırmızı şarap, Moonlighting!), sunumdan sonra bu heyecanımı dile getirdim de, Mavi Ay’dan bahsedince Levent 40 küsur yılın ardından, 402’deki David’in Maddie’nin BMW’sini aşk acısından haşat ettiği anı hatırladı — işte böyle bir diziydi Mavi Ay!

“Yıkıcı bir aşk bu bizimkisi” (~Cemal Süreya)

Benim en sevdiğim bölümlerdir onlar (3’ün sonları, 4’ün başları). Hele 402’de bir çamaşırhane sahnesi vardır (elimde olsa sizleri misafir edip o bölümlerin her birini birlikte seyrettirirdim)… Şu aşağıdakine bir bakın hiçbir şey izlemeyecekseniz bile, bunu bir izleyin:

kalbim çıt, göz yaşım pıt…

-No, I don’t think so.
-You’re right. We should stay together.

We have to stay together.
I mean, think of the banter.

You’re kidding and I’m serious.
Don’t you get it?

I don’t get any better
than when I’m with you…

…and you don’t get any better
than when you’re with me.

If this is as good as life gets–

I’m not saying this is as good
as life gets, what I’m saying is ….

I dont know what I ‘m saying.
I ‘m saying that…

…you know my garbage,
good and bad…

…and I know yours.
I knew it the minute I met you.

And I knew you read me
the minute you met me.

-That I did.
-Well, that’s the point.

Nobody reads me.
Nobody gets to me.

And you…

You’re about as cool as they come.
But you can’t deny it, Maddie…

…you got a bad case of me,
and I got a bad case of you…

and I never had a bad case of anyone…

What makes you think
I have a case of you?

Because you’re here
in a Laundromat…

…at 2:00 in the morning.
Who’s kidding who?

If you weren’t interested
in what I had to say…

…you’d be out that door, climbing in
your car, and cruising home.

Excuse me!
Where are you going?

I’m walking out the door, climbing in
my car, and cruising home.

You were right the first time.
You are a bitch.

Right, and what are you?
At least I’m honest.

At least I can look you in the eye
and say, “Fine this is great.

This is wonderful.”

But this is too much work for me.
This is too hard.

Every moment, every second, every
word, every breath is like some test.

If this is love, it’s too hard.
If this is love, I’ll live without it.

-Then that’s it.
-That’s it. I’m numb, David. I’m raw.

You love this kind of friction.
I can’t live with this.

Yeah, fine, I love you.

So one more big surprise.
But it hurts too much…

…it tears too much. I just can’t do this.
I’m just not up to this.

-You underestimate yourself.
-No, I don’t. I know myself.

I know my limits. I’m dead on, David,
and this– You are beyond my limits.

This relationship. This thing we have.
Whatever you wanna call it…

…it only has two temperatures,
white hot or icy cold.

I can’t function that way.

I need some middle.
And the few there is no middle.

I know what it’s like to be in a
Laundromat with you at 2 a.m.

I know what it’s like to be
in bed with you for 14 hours.

What I don’t know is what’s it’s like
to go into a coffee shop at noon…

…and order cheeseburgers, or what it’s
like to go to a store together and buy…

-…I don’t know, something.
-You want cheeseburgers…

…I’ll take you out and get burgers.
You want to go buy something–

-I understand.
-No, you don’t.

This is me telling you it’s over.
It’s over David. Period.

I’ll sell the agency,
you’ll find a new job.

It’s important for my mental health
that we get out of each other’s lives.

Say something.

Please?

I hate Muzak.

Don’t go!
I have to go!

Dance with me.

You ‘ve used all that line with me before David,
it’s not gonna work.

It always works. Has to work.

Okay, so it doesn’t work.

So, what, this is the end?
This is goodbye?

Not even a goodbye dance?
Got music.

Got mood.

Come on.

It’s the end of the summer,
our last night together…

…told each other
how much we love each other…

…but we decided to go
to different colleges anyway.

We gotta dance.

-I hate you, David.
-Yeah?

Already played that scene too.

If you could do anything,
what would you do?

-End it.
-Second choice.

I don’t know.
Go to some European country.

Run and hide. Hide under a bed.

Think. I want to be sure.
I’m not sure of anything.

Not even about ending it.

Well, then, let’s not end it.

I love you, Maddie.

-I love you, David.
-Well, then, let’s keep trying.

I can’t dance to this.

Mavi Ay, S04E01 “A Trip To The Moon”

— What makes you think I have a case of you?
— Because you’re here in a Laundromat… at 2:00 in the morning. Who’s kidding who? If you weren’t interested in what I had to say, you’d be out that door, climbing in your car and cruising home.

ahh, ah!..

Neyse, sunuma dönelim (öncelikle: acilen “zehrimi” değiştirmem lazım — kırmızı şarap iyi gelmiyor bana; eskiden de iyi gelmezdi (eski kız arkadaşları arattırırdı gecenin bir vakti, şimdi başka bir şey yapıyor, geçmeli bunları, Yitirmeli ne varsa, başlamalı yeniden…)). Konumuz: “Anlatı ve Algı”, aşık ile maşuk. Maşuk, ‘aşık’a Arapça’nın “ma-” ekinin eklenmiş hali: taahhüt -> müteahhit, kitap -> mektep, katil -> maktül, vs.. ‘Maşuk’, aşık olunan kişi, aşkın nesnesi. Kendisine anlamlar yüklenen zat, kendisinden epey bir bağımsız (aslına bakarsanız), evet, tıpkı Aşık Veysel’in “güzelliğin on para etmez, bendeki bu aşk olmasa” deyişi gibi ama yine de öznesinin olmadığında anlamını yitiren bir tanım. Ve Leyla… Leyla güzel değilmiş aslında – ilkin Mesnevi’de izini buldum bu gerçeğin, Leyla da farkında, Mecnun da. Divan edebiyatında, bütün maşuk hanımların sadece güzelliği ile ön plana çıktığı bir ortamda, bu çok radikal bir şey ama Mecnun’un aşkının kudretinin altını daha da bir çiziyor. Ve bir an geliyor ki Mecnun aşkından aşkın hale geliyor, kendisine gelen Leyla’yı tanımıyor (Mecnûn dedi: Ey büt-i cefâ-kâr, / Men Leylî’yi bilmezem kimdir yâr? / Leylî menem, ey cihan-ı esrâr, / Sen gayrısın, ol benimle her bar. | Fuzuli). (Ennnn) Kötü gün dostu Murathan Mungan’ın dediği gibi:

Türkçede, “Transandental” sözcüğüne karşılık olarak “aşkınlık” sözcüğünün kullanılması hoşuma gidiyor. Varoluşu, tefekkürü aşkla ilişkilendirdiği gibi, aşkın bir aşkınlık hali olduğunu çağrıştırıyor; böylelikle aşkı aşmayı da düşündürtüyor insana. Varoluş eşik atlıyor.

“Aşkın Cep Defteri”, s. 106, Murathan Mungan

Adaşım Yunus olsun, Mevlana olsun, onlar da dönüp dolaşıp bunu dile getirmiyorlar mı zaten? Maşuktan “Hakk’a” ulaşmayı, maşuk’u da, kendini de unutup aşkın ta kendisi olmayı? Bu bağlamda “Leyla ile Mecnun”, “Kerem ile Aslı”dan epey farklılaşır: Kerem Aslı’ya aşıktır, kesin ve net. Mecnun ise ötelere gider.

Aşk, sevgi bize bahşedilen bir büyüdür, onlar sayesinde yoktan var ederiz bir şeyleri (konuşmamda bundan da bahsettim): Bir katalizör olarak da düşünülebilir, onların varlığıyla önceden olmayan şeyler olagelir. Arkadaşlık böyle değildir, iyi anlamda değildir (katıyetle diğerinin kötü olduğunu söylemiyorum, bunun da iyi bir şey olduğuna vurgu yapmak niyetim), arkadaşlıkta ayaklarınız yere basar, onu gerçekten “o” olduğu için seversiniz (ve tabii ki sunumda da introvertlik yine geldi ayağıma bastı, dilimi ısırdım: introvertlerde idealleştirme de -maalesef- kaçınılmaz olmakta, bu bakımdan ayakları biraz yerden keser ilişkilerde hele de gerçekler çelme takarsa). Kant’ın bir savı vardır (daha önceden de defalarca yazdım, biliyorum): aynı işi biri severek, diğeri söylene söylene yapan iki kişiden, söylenerek yapan daha kutsal bir iş yapmaktadır zira öbürü zaten yapacağı bir işi yapmaktadır, çabası minimumdur. Arkadaşlıklar bu yüzden emek ister (ve bence de daha kutsaldır). Geçen gün, Amy Poehler’ın Alanis Morissette ile yaptığı podcast’i izliyorduk da, orada da belirttikleri üzere: “Arkadaşlarımız bizi çok iyi tanıyıp, buna rağmen arkadaşımız olmaya devam eden kişilerdir!” Buyurun:

1:12:12

Amy Poehler: “Yeah, that’s a really nice thing about getting older. And also that your friends know you really well and they still like you.”

Alanis Morissette: “Oh my God. And they love you maybe more.”

Amy: “That’s weird.”

Alanis: “It’s like, wait, you know me really well and you still like me? That’s awesome.”

Amy Poehler & Alanis Morissette

O sunumda, derslerimden alıntıladığım (/aparttığım) iki tane de slide var: “Kuvvet & İş” ile “Nöron”. Bizim -bu blog girişindeki- konumuzla alakalı olan ilki: İş’in tanımı bir cismin üzerine uygulanan kuvvet altında kinetik enerjisini değiştirmesi. Buraya kadar gayet bariz: bir tele tutturulmuş bir boncuğu bir yol boyunca ittiğinizde onun üzerinde iş yapmış oluyorsunuz. Sonra BAM! Buz patencisi geliyor: buz patencisi bir duvarı iterek -etki ve tepki prensibi doğrultusunda- kendine hareket kazandırıyor. Duvar yerinden kımıldamadığından üzerine yapılan iş: SIFIR! Patenci ise bizzat kendisi üzerine iş yapıyor (kaslarındaki biyoenerjiyi kinetik enerjiye dönüştürüyor). Aşk bence böyle bir şey: maşuk’u kullanarak kendini yüceltiyor (evet, tekrardan: “güzelliğin on para etmez” mevzuu — ama o türkünün nasıl bittiğini de gözden kaçırmayın: “Anılmazdı Veysel adı / O sana aşık olmasa”). Neyse, ben de yavaştan ayılmaya başladım zaten, o halde Özdemir Asaf’la bitirelim:

Sana gitme demeyeceğim
Ama gitme Lavinia
Adını gizleyeceğim
Sen de bilme Lavinia

“Lavinia”, Özdemir Asaf

(bu şiirlere, alıntılara epigraf’tan bağlantı vermek isterdim ama iki hafta önceki update’le epigraf pek çok esere blank çekmeye başladı, patron ulaşılmaz…)

Özdemir Asaf’la bitirecektim hesapta ama onu yazar yazmaz İsmet Özel’in “fişek gibi” yediği ayar aklıma geldi:

…işte bu yüzden edebiyat! Aşklar, köpekler… paramparça! (drops mic)

ve Karacaoğlan!… Güzel sevme derler, nasıl sevmeyim / Kaşlar arasında çifte benler var…

(Scrambled eggs all over my face / What is a boy to do? / Frasier has left the building)

“Aşık ile Maşuk” için bir yorum

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir